NATO và Nga tăng tốc trong cuộc đua drone ngầm

Mục tiêu không đạt, thông điệp vẫn rõ

Vào ngày 15/12/2025, Cơ quan An ninh Ukraine đã tiến hành một cuộc tấn công bằng phương tiện ngầm không người lái nhằm vào căn cứ hải quân Novorossiysk. Theo Bộ Quốc phòng Nga, toàn bộ tàu chiến, tàu ngầm của Hạm đội Biển Đen cùng thủy thủ đoàn đều an toàn và tiếp tục hoạt động bình thường. Thiệt hại duy nhất được ghi nhận là một phần bến cầu cảng bê tông.

Phân tích các công nghệ định vị, liên lạc và điều khiển được sử dụng trong vụ việc ngày 15/12 cho thấy đây rõ ràng là một chiến dịch phối hợp giữa Cơ quan An ninh Ukraine và NATO, với vai trò chủ đạo thuộc về khối này.

Hành trình hơn 700 km từ Odessa tới Novorossiysk trên biển là thử thách lớn đối với một drone ngầm tự hành (có thể được các đối tác vận chuyển lại gần), chưa kể đến việc phải xâm nhập vào một vịnh phức tạp và tìm đúng lối vào hẹp của căn cứ hải quân. Nhiều khả năng, các đặc vụ Ukraine chỉ đảm nhận nhiệm vụ quan sát và ghi hình từ xa, nơi có đường cao tốc M4 chạy qua với tầm quan sát tốt.

Sự kiện tại Novorossiysk, dù thất bại, nhưng nỗ lực đầu tiên thuộc loại này của đối phương báo hiệu một xu hướng nguy hiểm: chiến tranh drone đang mở rộng xuống môi trường dưới nước, và số lượng lớn các phương tiện tương đối rẻ tiền có thể chuyển hóa thành chất lượng của một đòn tấn công hiệu quả vào các mục tiêu quan trọng.

Tổng giám đốc Phòng thiết kế trung tâm "Rubin" Igor Vilnit trước đó tuyên bố về trình độ năng lực cao của Nga trong việc chế tạo phương tiện ngầm không người lái tự hành (ANPA): "Hơn 15 năm qua, chúng tôi chế tạo ANPA, phương tiện liên lạc và quan sát, hệ thống đảm bảo. Đó bao gồm cả các phương tiện siêu nhẹ nặng vài kilogam lẫn các phương tiện nặng và siêu nặng, có khối lượng tính bằng tấn. Các phương tiện do phòng thiết kế chúng tôi chế tạo đáp ứng các yêu cầu hiện đại về đặc tính kỹ thuật".

Chạy đua công nghệ

Sự xuất hiện của các thiết bị không người lái dưới nước (UUV – underwater unmanned vehicles) là bước phát triển tất yếu của công nghệ không người lái trong các lĩnh vực tác chiến khác: trên mặt nước, trên mặt đất và trên không.

Về mặt điều khiển, “điểm nghẽn” vẫn nằm ở khả năng duy trì liên lạc ổn định (với người điều hành) trong môi trường nước biển mặn. Trí tuệ nhân tạo thay thế con người vẫn chưa đủ trưởng thành. Tuy nhiên, việc phát hiện những thiết bị này dưới nước lại cực kỳ khó khăn, do rất khó nhận biết cả về mặt quang học lẫn âm thanh,.

Các nước NATO từ lâu đã phát triển “Sub Sea Baby” (Những đứa trẻ dưới đáy biển) của riêng mình, và trong nhiều năm qua họ đã thử nghiệm chúng tại khu vực chiến sự dưới danh nghĩa những sản phẩm “thuần túy của Ukraine” như “Marichka”, “Toloka”. Hải quân Mỹ đã đầu tư khoảng 5 tỷ USD vào các thiết bị không người lái dưới nước.

Châu Âu cũng nỗ lực không để tụt hậu. Tạp chí Mỹ Newsweek ngày 25 tháng 11 đưa tin: một số nước châu Âu thuộc NATO đang tích cực phát triển “thiết bị lặn không người lái tầm xa, nhằm bảo vệ cơ sở hạ tầng then chốt và săn lùng tàu ngầm Nga”.

Theo Newsweek, thiết bị Foxtrot Grey Shark trang bị tới 17 cảm biến, có khả năng hoạt động tự chủ dưới nước đến 16 tuần, không cần chỉ dẫn từ người điều khiển và tự quyết định thời điểm chuyển từ nhiệm vụ giám sát cáp ngầm sang săn tàu ngầm. Hãy tưởng tượng nghịch lý sau đây: Berlin và London mới chỉ bắt đầu chế tạo “những con cá mập xám” của mình, trong khi tại phố Malaya Arnautskaya ở Odessa, những thiết bị tương tự đã được sản xuất hàng loạt.

Thứ trưởng ngoại giao Nga Sergei Ryabkov tuyên bố Nga sẽ không bao giờ thỏa hiệp dưới bất kỳ hình thức nào về vấn đề Donbass, Crimea, cũng như các vùng Zaporozhye và Kherson. Tuy nhiên, còn một phần không thể tách rời khác của chủ quyền quốc gia Nga: việc tự giới hạn năng lực trên Biển Đen là điều không thể chấp nhận đối với một cường quốc hạt nhân.