Đặc khu Cát Hải có thêm 3 di tích lịch sử cấp thành phố
3 di tích được xây dựng khoảng thế kỷ 17 - 18 từ thời Lê Trung Hưng, gắn liền với đời sống văn hóa tâm linh và quá trình hình thành, bảo vệ và phát triển vùng biển đảo Cát Hải.
UBND thành phố Hải Phòng vừa ban hành các quyết định xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố đối với 3 di tích tiêu biểu trên địa bàn đặc khu Cát Hải, gồm: Đền thờ Đức Thánh Trần, đình Đôn Lương và đình Làng Hòa Hy.
Đền thờ Đức Thánh Trần là nơi thờ phụng Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, danh nhân lịch sử, anh hùng dân tộc, nhà quân sự kiệt xuất của Việt Nam trong thế kỷ 13.
Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đền nằm trên một gò đất cao, có kiến trúc chữ nhất gồm 3 gian. Đến khoảng năm 1958 – 1959, do yêu cầu sản xuất muối, khu vực gò đất bị san lấp, khiến ngôi đền rơi vào tình trạng hoang phế trong thời gian dài.
Với ý thức gìn giữ không gian sinh hoạt tín ngưỡng truyền thống, từ năm 1990, người dân địa phương dựng lại một gian thờ nhỏ để tiếp tục hương khói phụng thờ Đức Thánh Trần. Đến năm 2024, do vị trí thấp trũng, không bảo đảm an toàn cho việc sinh hoạt tín ngưỡng, đền thờ Đức Thánh Trần được hạ giải để xây tại khu tái định cư Nghĩa Lộ.
Đình Đôn Lương là nơi tôn thờ 4 vị thành hoàng làng gồm: Đông Hải Đại vương Đoàn Thượng, Nam Hải Đại vương Phạm Tử Nghi, Đức Đông Trấn Hải Anh Nghị Thượng đẳng thần và Tây Dực Uy Dũng Cảm Ứng Thượng đẳng thần.
Trong đó, Đoàn Thượng và Phạm Tử Nghi là những nhân vật lịch sử có công lao lớn trong việc bảo vệ vùng biển, giữ gìn bờ cõi và giúp dân ổn định cuộc sống. Hai vị thành hoàng còn lại phản ánh rõ nét tín ngưỡng của người dân miền biển, thể hiện ước vọng của cư dân về sự bình yên, thuận hòa của thiên nhiên và sóng nước.
Đình Đôn Lương cũ được xây dựng với kiến trúc chữ nhị, gồm tòa tiền tế 5 gian 2 chái và tòa hậu cung 3 gian, là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của làng Đôn Lương xưa. Năm 1972, do ảnh hưởng của bão gió, công trình bị sập hoàn toàn. Một phần cấu kiện kiến trúc được tháo dỡ, di dời và lưu giữ tại Bảo tàng Hải Phòng. Năm 2000, người dân địa phương dựng nhà thờ tạm trên nền đình cũ để duy trì sinh hoạt tín ngưỡng. Từ năm 2015 - 2017, đình Đôn Lương được phục dựng trên nền đất cũ.
Đình Làng Hòa Hy là nơi tôn thờ Không Lộ thiền sư và 2 vị tả hữu phối thờ là Bùi Duy Đại tướng quân và Phạm Chiêu Ứng đại thần. Do ảnh hưởng của chiến tranh và thời gian, đình Làng Hòa Hy bị xuống cấp nghiêm trọng và bị sập hoàn toàn. Năm 1997, người dân dựng lại công trình trên nền đình cũ. Năm 2020, di tích tiếp tục được tu bổ, tôn tạo khang trang, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân.
Trải qua các giai đoạn lịch sử, đình Làng Hòa Hy không chỉ là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân mà còn gắn liền với nhiều sự kiện quan trọng của đất nước. Năm 1946, đình được Ủy ban Cách mạng lâm thời khu Đôn Lương lựa chọn làm địa điểm tổ chức quyên góp Tuần lễ vàng, vận động nhân dân ủng hộ tài chính cho chính quyền cách mạng non trẻ. Cũng trong năm 1946, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khóa 1 được tổ chức tại đình, thể hiện vai trò chính trị – xã hội quan trọng của di tích trong giai đoạn đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.
Hiện nay, trong đình còn phối thờ Ban thờ các liệt sĩ hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và bảo vệ biên giới, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ.