Khám sức khỏe 'kiểu Nhật' giúp người dân thay đổi thói quen sống
Triển khai mô hình khám sức khỏe nâng cao theo chuẩn Nhật Bản, thành phố Hải Phòng từng bước nâng cao chất lượng chăm sóc và phòng bệnh cho người dân.
Chủ động thay đổi hành vi
Mới đây, tại Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) thành phố, hàng chục người lao động, sinh viên và cán bộ y tế tham gia chương trình khám sức khỏe với nhiều nội dung khác biệt so với khám định kỳ thông thường. Người tham gia không chỉ được đo huyết áp, cân nặng, chiều cao mà còn thực hiện các bài kiểm tra thể lực, đánh giá thành phần cơ thể, thói quen dinh dưỡng và sinh hoạt hằng ngày.
Anh Nguyễn Văn Tùng, công nhân đang làm việc tại một doanh nghiệp trên địa bàn thành phố cho biết đây là lần đầu tiên anh được tham gia một buổi khám sức khỏe “kỹ đến vậy”. Sau khi hoàn thành các bài đo lực bóp tay, test ngồi - đứng, đo mỡ cơ thể và chỉ số sắc tố hữu cơ phản ánh lượng rau quả trong khẩu phần ăn, anh được bác sĩ tư vấn trực tiếp.
“Trước đây tôi nghĩ mình khỏe vì chưa mắc bệnh gì nghiêm trọng. Nhưng khi bác sĩ phân tích kết quả, tôi mới biết mình ăn thiếu rau xanh, mỡ bụng bắt đầu tăng và có nguy cơ cao huyết áp. Quan trọng là bác sĩ chỉ rõ tôi cần thay đổi, ăn uống thế nào, tập luyện ra sao cho phù hợp với công việc”, anh Tùng chia sẻ.
Buổi khám anh Tùng tham gia nằm trong khuôn khổ chương trình kiểm tra sức khỏe và truyền thông giáo dục sức khỏe Quality of Life Health Check (QOLHC) - mô hình khám sức khỏe nâng cao do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ, được triển khai tại Hải Phòng từ năm 2023 đến nay.
Trong hơn 3 năm thực hiện, chương trình QOLHC đã được CDC Hải Phòng phối hợp với các chuyên gia Trường Đại học Hirosaki (Nhật Bản) tổ chức tại nhiều đơn vị trên địa bàn thành phố, từ doanh nghiệp, trường học đến cơ quan y tế với tổng số 298 người tham gia. Qua phân tích thực trạng sức khỏe của những người tham gia chương trình cho thấy "bức tranh" khá rõ về các yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống của người dân ở thành phố Cảng.
Kết quả, 75,2% người tham gia có chỉ số BMI ở mức bình thường; tuy nhiên vẫn còn 19,5% thừa cân và 22,5% có mỡ bụng nội tạng cao, chủ yếu ở nam giới. Tỷ lệ tăng huyết áp chiếm 23,8%, trong khi 15,4% có nguy cơ tiền hội chứng chuyển hóa. Đáng chú ý, có tới 91,3% người tham gia có chỉ số sắc tố hữu cơ không đạt, phản ánh tình trạng thiếu rau xanh trong khẩu phần ăn hằng ngày.
Bên cạnh đó, nhiều thói quen chưa lành mạnh vẫn tồn tại như bỏ bữa sáng, ăn muộn, sử dụng đồ ngọt thường xuyên. Ở chiều tích cực, đa số người tham gia duy trì thói quen tập thể dục, sức khỏe vận động khá tốt; hơn 70% ngủ đủ giấc và khoảng 65% có sức khỏe tinh thần ổn định.
Hướng đi phù hợp
Trong bối cảnh các bệnh không lây nhiễm liên quan đến lối sống đang gia tăng nhanh và trở thành nguyên nhân của khoảng 80% số ca tử vong tại Việt Nam, việc thay đổi tư duy chăm sóc sức khỏe theo hướng phòng bệnh, nâng cao chất lượng cuộc sống đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với ngành y tế.
Tại Hải Phòng, mô hình QOLHC do JICA tài trợ đang từng bước cho thấy hiệu quả rõ nét, mở ra hướng tiếp cận mới trong công tác y tế dự phòng, lấy thay đổi hành vi làm nền tảng.
Khác với khám sức khỏe truyền thống thiên về phát hiện bệnh, QOLHC sử dụng nhiều phương pháp đánh giá hiện đại như đo huyết áp, lực nắm tay, thành phần cơ thể, đo sắc tố hữu cơ (carotenoid), test vận động và bộ câu hỏi đánh giá hành vi sức khỏe. Đặc biệt, kết quả được trả ngay tại chỗ kèm tư vấn cá nhân hóa, giúp người tham gia “hiểu đúng - thay đổi sớm”.
Song song với hoạt động khám sức khỏe cộng đồng, dự án chú trọng đào tạo nguồn nhân lực. Trong 3 năm, CDC Hải Phòng đã cử hàng chục cán bộ tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu tại Trường Đại học Hirosaki; các chuyên gia Nhật Bản cũng trực tiếp sang Hải Phòng hướng dẫn quy trình kiểm tra, thu thập và phân tích dữ liệu sức khỏe theo mô hình QOLHC.
Thạc sĩ, Bác sĩ Chuyên khoa 2 Đồng Trung Kiên, Giám đốc CDC thành phố thông tin, sau 3 năm triển khai, chương trình khám sức khỏe nâng cao QOLHC đã mang lại nhiều kết quả rõ nét, góp phần phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm, nâng cao nhận thức và thúc đẩy thay đổi thói quen chăm sóc sức khỏe, qua đó nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe lâu dài cho người dân.
Thông qua quá trình đào tạo và làm việc trực tiếp với các chuyên gia Nhật Bản, dự án đã góp phần tăng cường năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ y tế dự phòng của thành phố. Những kết quả này cho thấy mô hình tiếp cận sức khỏe dựa trên hành vi và lối sống có ý nghĩa thiết thực trong công tác y tế dự phòng, là cơ sở quan trọng để ngành y tế Hải Phòng tiếp tục áp dụng và phát triển trong các hoạt động chuyên môn cũng như hợp tác quốc tế thời gian tới.