Greenland trong chiến lược cạnh tranh toàn cầu của Mỹ
Giới phân tích quốc tế cho rằng sự quan tâm ngày càng rõ nét của Washington đối với Greenland không chỉ mang ý nghĩa lãnh thổ, mà phản ánh sự điều chỉnh sâu sắc trong chiến lược an ninh toàn cầu của Mỹ.
Châu Âu trước nguy cơ tái cấu trúc an ninh
Trao đổi với đài Sputnik, chuyên gia phân tích quân sự Igor Korotchenko, Tổng biên tập tạp chí National Defense, nhận định nếu Mỹ tiến xa hơn trong các kế hoạch nhằm giành quyền kiểm soát Greenland, châu Âu có thể bước vào một giai đoạn tái cấu trúc an ninh sâu sắc.
Theo ông Korotchenko, trong kịch bản đó, một liên minh an ninh mới có thể hình thành và vận hành gần như không có sự tham gia của Mỹ. Vai trò răn đe hạt nhân chiến thuật và “ô hạt nhân” vốn do Washington đảm nhiệm lâu nay có thể được chuyển sang cho Anh, Pháp, thậm chí là Đức.
Ông cho rằng NATO nhiều khả năng vẫn tồn tại, song sẽ chuyển hóa thành một liên minh mang tính châu Âu rõ nét hơn, gồm Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh. Một số quốc gia như Slovakia hay Hungary có thể không muốn tham gia vào cấu trúc NATO mới này.
Theo phân tích của ông Korotchenko, chính quyền Mỹ hiện nay đang nhìn nhận thế giới theo những “hệ quy chiếu” khác so với trước đây, trong đó châu Âu không còn giữ vị trí chiến lược quan trọng như trước. Washington ngày càng ít coi NATO là công cụ phục vụ các ưu tiên cốt lõi, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ tập trung kiềm chế Trung Quốc, trước hết trên phương diện kinh tế – nền tảng được xem là then chốt của sức mạnh quân sự.
Khao khát tiếp cận nguồn tài nguyên lớn
Chuyên gia Korotchenko nhấn mạnh, vấn đề Greenland không phải là một động thái đơn lẻ mà nằm trong chiến lược toàn cầu rộng lớn hơn của Mỹ. Chiến lược này bao gồm cả nỗ lực hạn chế ảnh hưởng của Trung Quốc tại Mỹ Latinh, cũng như cắt giảm khả năng tiếp cận của Bắc Kinh đối với các nguồn năng lượng quan trọng, trong đó có dầu mỏ từ Iran.
Theo ông, sự quan tâm đặc biệt của Washington đối với Greenland cần được nhìn nhận chủ yếu qua lăng kính cạnh tranh toàn cầu với Trung Quốc. Việc kiểm soát vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch này đồng nghĩa với khả năng tiếp cận nguồn tài nguyên lớn ở Bắc Cực, đồng thời tạo lợi thế chiến lược trong đối trọng với cả Trung Quốc và Nga.
“Nắm quyền kiểm soát Greenland đồng nghĩa Mỹ sẽ có trong tay một ‘tàu sân bay không thể đánh chìm’ tại Bắc Cực”, ông Korotchenko nhận định, cho rằng điều này cho phép Washington mở rộng các hoạt động quân sự và địa chính trị trong khu vực.
Về phương thức hành động, ông lưu ý Mỹ hiện đã có hiện diện quân sự tại Greenland, bao gồm hệ thống phòng thủ tên lửa và radar theo dõi không gian tại Căn cứ Không gian Pituffik – cơ sở được cho là giữ vai trò quan trọng trong các tính toán chiến lược liên quan đến hệ thống phòng thủ Vòm Vàng.
Nhà Trắng cũng xác nhận đang thảo luận nhiều phương án khác nhau liên quan đến khả năng kiểm soát Greenland, trong đó không loại trừ phương án sử dụng quân đội; các chi tiết cụ thể nhiều khả năng do Lầu Năm Góc và Cục Tình báo Trung ương Mỹ xây dựng.
Ông Korotchenko nêu ra các kịch bản như Mỹ triển khai lực lượng viễn chinh tới hòn đảo, sau đó tổ chức trưng cầu dân ý; hoặc Tổng thống Donald Trump có thể đơn phương tuyên bố rằng lợi ích địa chính trị của Mỹ đòi hỏi Greenland phải nằm dưới quyền kiểm soát của Washington trước trên thực tế, rồi sau đó hợp thức hóa về mặt pháp lý. Trong trường hợp có trưng cầu dân ý, theo ông, các hoạt động hậu trường nhằm tác động đến kết quả bỏ phiếu cũng có thể xảy ra.
Tuy nhiên, chuyên gia này cho rằng NATO khó có khả năng phản ứng bằng biện pháp quân sự. Trong Chiến lược An ninh Quốc gia mới của Mỹ công bố cuối năm 2025, vai trò và triển vọng tham gia của các đồng minh châu Âu trong các tiến trình địa chính trị tương lai được đặt ở mức khá hạn chế.
Tổng kết lại, ông Korotchenko cho rằng việc Mỹ thúc đẩy kiểm soát Greenland phản ánh xu hướng áp dụng một phiên bản “Học thuyết Monroe thế kỷ XXI”, đồng thời cho thấy nỗ lực của Washington nhằm duy trì vị thế dẫn đầu và giành lợi thế trong cạnh tranh kinh tế với Trung Quốc bằng những biện pháp mang tính địa chiến lược hơn là thuần túy kinh tế.