Ngân hàng 'số' phủ sóng đời sống xã hội

Những thao tác như chuyển tiền, quét mã QR, thanh toán hóa đơn hay mua sắm trực tuyến trở nên quen thuộc với nhiều người dân, góp phần hình thành thói quen giao dịch mới và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong xã hội.

“Cho tôi mượn mã QR”

Đây là câu nói quen thuộc của bà Dương Thị Thiếp (sinh năm 1963) ở phường Hải Dương. Hầu hết các lần mua hàng, từ chợ dân sinh đến siêu thị, từ cửa hàng tạp hóa đến trung tâm thương mại, bà Thiếp đều thanh toán qua ứng dụng ngân hàng điện tử.

“Khoảng một năm trước, tôi bắt đầu sử dụng tài khoản ngân hàng để nhận lương hưu. Sau đó, được con hướng dẫn, tôi bắt đầu dùng ứng dụng ngân hàng điện tử để chuyển tiền, rồi đến quét mã QR để thanh toán tiền khi mua hàng. Đến nay, chỉ trừ một số rất ít hàng rau ở chợ, còn lại hầu như mua hàng gì tôi cũng quét mã QR để trả tiền”, bà Thiếp chia sẻ.

Những người cao tuổi sử dụng ngân hàng điện tử như bà Thiếp ngày nay không còn hiếm. Trên thực tế, vài năm trước, việc chuyển khoản hay quét mã QR vẫn được xem là “tiện ích cộng thêm”, chủ yếu phục vụ người trẻ, người làm việc văn phòng. Nhưng đến nay, ngân hàng số vượt qua rào cản thói quen, lan tỏa mạnh mẽ sang nhiều nhóm đối tượng khác. Không khó để bắt gặp hình ảnh tiểu thương vừa bán hàng vừa thông báo số tiền khách cần chuyển, hay người cao tuổi giơ điện thoại quét mã QR thanh toán tiền mua hàng.

Không riêng ở khu vực đô thị, ngay cả nông thôn, hình ảnh “bấm bấm”, quét mã để thanh toán đã trở nên quen thuộc. Là tiểu thương kinh doanh tại chợ dân sinh ở xã Ninh Giang hơn 10 năm nay, chị Kim Thị Định (sinh năm 1972) thấy rõ sự thay đổi trong mua bán. Chỉ vài năm trước, người dân mỗi lần mua bán thịt lợn ở sạp hàng của chị đều rút ví trả tiền mặt. Nhiều bác nông dân trên tay cầm cả xấp tiền lẻ mệnh giá một vài nghìn đồng. Đếm tiền, trả tiền thừa cho mỗi khách cũng mất vài phút. Nhưng nay nhiều người chỉ giơ điện thoại quét mã QR. Nhiều khách quen gọi điện đặt trước loại thịt muốn ăn để chị chuẩn bị sẵn, rồi chuyển tiền qua tài khoản ngân hàng, đi làm về chỉ việc qua sạp lấy.

"Không riêng sạp hàng của tôi mà các sạp hàng trong khu chợ này đều có thể thanh toán bằng chuyển khoản hoặc quét mã QR. Rất nhanh chóng và thuận tiện. Đổi thay lớn nhất là không chỉ người trẻ, ngày càng nhiều người cao tuổi cũng dùng điện thoại để trả tiền mua hàng”, chị Định cho biết.

Tại các đô thị lớn như Hải Phòng, ngân hàng số đang hiện diện ngày càng rõ nét trong đời sống xã hội. Không chỉ dừng ở chuyển tiền, người dân có thể thanh toán viện phí, học phí, tiền điện, nước, mua vé giao thông, nộp phạt vi phạm hành chính… ngay trên điện thoại. Những thao tác từng mất hàng giờ, thậm chí phải xếp hàng, nay được rút gọn chỉ còn vài phút.

Khi ngân hàng số trở thành thói quen xã hội

Một trong những động lực thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán không dùng tiền mặt trong lĩnh vực ngân hàng, đó là công nghệ định danh điện tử (eKYC). “Đây được coi là điểm khởi đầu cho mọi trải nghiệm số trong lĩnh vực ngân hàng. Với eKYC, người dân chỉ cần tải ứng dụng ngân hàng điện tử về điện thoại thông minh, thực hiện một vài thao tác, xác minh thông tin sinh trắc học là có thể mở tài khoản ngân hàng tại bất kỳ đâu, bất kỳ lúc nào. Qua đó tạo nền tảng cho triển khai dịch vụ ngân hàng số toàn diện”, ông Nguyễn Quang Trung, Giám đốc BIDV Thành Đông cho biết.

Theo đánh giá chung từ Ngân hàng Nhà nước khu vực 6, các ứng dụng ngân hàng số, từ nhóm Big 4 (gồm Agribank, BIDV, Vietcombank, VietinBank) cũng như khối ngân hàng thương mại ngoài quốc doanh đều được phát triển và cải thiện từng ngày theo hướng “tất cả trong một”.

Khách hàng có thể chuyển tiền 24/7, thanh toán QR code theo chuẩn, gửi tiết kiệm trực tuyến với lãi suất ưu đãi hơn tại quầy, mua bảo hiểm, đầu tư chứng chỉ quỹ và thanh toán hầu hết dịch vụ thiết yếu. Ngân hàng số không còn là kênh hỗ trợ, mà trở thành kênh giao dịch chính của hàng chục triệu người dùng.

Ngành ngân hàng trên địa bàn đã chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thúc đẩy thanh toán điện tử. Các tổ chức tín dụng tăng cường đầu tư hạ tầng kỹ thuật, mở rộng các kênh thanh toán tại bệnh viện, trường học, cơ sở y tế, điểm dịch vụ công nhằm tạo thuận lợi tối đa cho người dân. Theo báo cáo năm 2025 của Ngân hàng Nhà nước, 87% số người trưởng thành tại Việt Nam có tài khoản ngân hàng. Nhiều tổ chức tín dụng có tỷ lệ trên 95% giao dịch được thực hiện trên kênh số.

Giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt trong năm 2025 tăng khoảng 50% về số lượng và khoảng 25% về giá trị so với năm 2024. Trong đó, giao dịch thanh toán qua kênh internet tăng tương ứng 52,91% về số lượng và 36,25% về giá trị; giao dịch qua kênh điện thoại di động tăng tương ứng 36,48% và 20,48%; giao dịch qua QR Code tăng 54,45% về số lượng và 141,02% về giá trị.

Tuy nhiên, sự phủ sóng nhanh chóng của ngân hàng số cũng đặt ra những yêu cầu mới. An toàn, bảo mật thông tin cá nhân và tài khoản trở thành mối quan tâm hàng đầu. Thực tế cho thấy, bên cạnh lợi ích, vẫn tồn tại nguy cơ lừa đảo, giả mạo ứng dụng, đánh cắp thông tin nếu người dân, nhất là nhóm người cao tuổi.

Vì vậy, cùng với mở rộng dịch vụ, các ngân hàng và cơ quan quản lý đang tăng cường cảnh báo, nâng cấp hệ thống bảo mật, yêu cầu xác thực nhiều lớp để bảo đảm an toàn cho khách hàng. Người dân cần lưu ý không truy cập đường link lạ; không chuyển tiền cho người không quen biết; tuyệt đối không cung cấp mã OTP cho người khác, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng.

HÀ KIÊN