Thúc đẩy nghiên cứu khoa học, kỹ thuật trong học sinh trung học
Cuộc thi Khoa học kỹ thuật lần thứ 14 có số lượng và chất lượng đề tài tăng mạnh, cho thấy học sinh THCS và THPT ngày càng chủ động, sáng tạo trong nghiên cứu, biến ý tưởng thành sản phẩm thực tiễn.
Cuối tháng 12/2025, Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức thành công Cuộc thi Khoa học kỹ thuật lần thứ 14 dành cho học sinh trung học năm học 2025 - 2026. Là hoạt động được duy trì hằng năm, cuộc thi tiếp tục khẳng định quyết tâm của ngành trong việc đẩy mạnh giáo dục STEM, gắn học với hành, nâng cao chất lượng dạy và học, góp phần thực hiện hiệu quả chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Lan tỏa mạnh mẽ phong trào trong học sinh
Cuộc thi Khoa học kỹ thuật là sân chơi dành cho học sinh THCS và THPT. Theo Ban tổ chức, năm nay số lượng và chất lượng đề tài đều tăng mạnh. Nếu các năm trước, vòng chung khảo chỉ có hơn 200 dự án thì năm nay, toàn thành phố có tới 734 dự án đăng ký, 250 dự án vào vòng chung khảo. Các đề tài trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ công nghệ, môi trường, giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe học đường đến bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Đáng chú ý, nhiều nhóm học sinh không chỉ dừng ở ý tưởng mà đã thử nghiệm sản phẩm, đo lường hiệu quả và tiếp tục hoàn thiện giải pháp. Điều đó cho thấy, nghiên cứu khoa học, kỹ thuật trong học sinh không còn là phong trào nhất thời, mà đang trở thành phương thức học tập chủ động, sáng tạo.
Kết quả, Ban tổ chức trao 25 giải nhất, 50 giải nhì, 80 giải ba, 95 giải tư và lựa chọn 6 dự án tiêu biểu tham gia Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp quốc gia. Đây là minh chứng sinh động cho hiệu quả của giáo dục STEM, đồng thời tạo động lực để các nhà trường đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy năng lực người học.
Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng cho biết, chất lượng các dự án cũng nâng lên rõ rệt. Nhiều đề tài bám sát đời sống, thể hiện khả năng vận dụng kiến thức liên môn của học sinh. Có thể kể đến các đề tài như: tận dụng vật liệu tái chế, xử lý rác thải sinh hoạt, chiết tách hoạt chất từ dược liệu quen thuộc, hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập và chăm sóc sức khỏe... Một số dự án hướng tới các vấn đề văn hóa - xã hội của giới trẻ, đề xuất sử dụng công nghệ an toàn và nhân văn hơn. Qua đây, Sở cũng phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu nghiên cứu, khẳng định khả năng sáng tạo và tư duy khoa học của học sinh thành phố. Từ cuộc thi còn cho thấy, học sinh trưởng thành rõ rệt về kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Đây chính là những năng lực cốt lõi của giáo dục hiện đại.
Từ cuộc thi, nhiều học sinh được định hướng nghề nghiệp sớm hơn, có cơ hội tiếp cận môi trường nghiên cứu ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Em Bùi Đức Hiếu, học sinh Trường THCS Lê Ích Mộc, đại diện nhóm đoạt giải nhì cuộc thi với đề tài “Sử dụng AI để thiết kế, xây dựng phần mềm nhận diện và nêu tác dụng của cây thuốc nam thường gặp” cho biết, cuộc thi giúp em mở rộng kiến thức khoa học và tự tin hơn. Em mong muốn tiếp tục theo đuổi lĩnh vực công nghệ để thỏa sức nghiên cứu và sáng tạo khoa học kỹ thuật.
Đầu tư cơ sở vật chất, tăng cường sân chơi
Theo đánh giá của ngành giáo dục và đào tạo, những thành quả từ cuộc thi là tiền đề quan trọng để các trường trung học tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 và nhu cầu phát triển nguồn nhân lực của thành phố trong giai đoạn mới.
Tuy nhiên, PSG. TS Vũ Anh Tuấn, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội - thành viên Ban giám khảo cuộc thi này cho rằng, từ các sản phẩm dự thi cho thấy việc triển khai nghiên cứu khoa học kỹ thuật tại một số trường còn hạn chế. Chất lượng các sản phẩm giữa các trường chưa đồng đều, kỹ năng viết báo cáo và thuyết trình của học sinh tuy đã tiến bộ nhưng vẫn cần bồi dưỡng thêm. Nhiều đề tài mang hơi thở cuộc sống, nhưng để triển khai ứng dụng thì cần phải cải tiến hơn.
Ngoài ra, cũng theo Ban tổ chức cuộc thi, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học của một bộ phận giáo viên còn hạn chế. Khi năng lực hướng dẫn chưa vững, việc định hướng quy trình nghiên cứu và hoàn thiện hồ sơ cho học sinh chưa thật chặt chẽ. Ở nhiều trường, hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật vẫn chủ yếu gắn với cuộc thi, chưa trở thành hoạt động thường xuyên trong nhà trường.
Thầy giáo Đinh Quang Duyến, Hiệu trưởng Trường THCS Nam Trung (xã Trần Phú) cho biết, tuy nhà trường nhiều năm có học sinh đoạt giải Cuộc thi Khoa học kỹ thuật của cấp huyện (cũ) và thành phố, nhưng khó khăn về cơ sở vật chất cũng là rào cản lớn nhất. Đến nay, trường vẫn chưa có phòng học thông minh, thiếu thiết bị và dụng cụ nghiên cứu, sáng tạo, nên giáo viên và học sinh chủ yếu tự tìm tòi, đầu tư là chính.
Từ thực tế đó, theo Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đỗ Duy Hưng, thời gian tới, để đẩy mạnh phong trào nghiên cứu khoa học kỹ thuật trong học sinh, các nhà trường tăng cường đưa nghiên cứu khoa học kỹ thuật trở thành nhiệm vụ trọng tâm gắn với đổi mới phương pháp dạy học và giáo dục STEM. Song song với đó, đẩy mạnh phối hợp giữa nhà trường - gia đình, tạo môi trường nghiên cứu, sáng tạo khoa học bài bản và bền vững cho học sinh. Các trường có thể tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo cụm, mở rộng sân chơi nghiên cứu thường xuyên để học sinh tiếp cận khoa học, kỹ thuật không chỉ qua 1 cuộc thi. Về phía Sở sẽ tăng cường bồi dưỡng giáo viên giảng dạy STEM. Đồng thời, Sở đang tham mưu thành phố quan tâm đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất trường học trên địa bàn thành phố, nhất là phấn đấu mỗi trường học có ít nhất 1 phòng học thông minh vào năm 2030. Từ đó, làm cơ sở đẩy mạnh phong trào nghiên cứu, sáng tạo khoa học kỹ thuật cho học sinh, góp phần đào tạo nên những công dân đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố, đất nước trong giai đoạn mới.