Mỹ sẽ biến Venezuela thành cường quốc dầu mỏ lần nữa?

Sau chiến dịch quân sự tại Venezuela đầu năm 2026, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thúc đẩy kế hoạch đưa các tập đoàn dầu khí Mỹ quay trở lại quốc gia Nam Mỹ này. Tuy nhiên, nỗ lực khôi phục ngành công nghiệp dầu mỏ Venezuela từng được xem là trụ cột kinh tế của đất nước đang đối mặt với nhiều rào cản lớn, từ lịch sử chính sách bất ổn đến thực trạng cơ sở hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng.

Wall Street Journal cho biết, việc quân đội Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro ngày 3/1/2026 đã gây chấn động dư luận quốc tế và ngay lập tức thu hút sự chú ý của thị trường năng lượng toàn cầu. Sau sự kiện này, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ giữ vai trò điều phối hoạt động của ngành dầu mỏ Venezuela. Theo kế hoạch được công bố, Caracas dự kiến chuyển giao từ 30 đến 50 triệu thùng dầu cho Mỹ bán ra thị trường, nhằm tạo nguồn thu được cho là “mang lại lợi ích cho người dân hai nước”.

Mặc dù sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, vượt cả Saudi Arabia và Mỹ, sản lượng khai thác của Venezuela hiện đang ở mức rất thấp. Từ vị thế một trong những quốc gia xuất khẩu dầu hàng đầu, Venezuela hiện chỉ sản xuất chưa đầy 1 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương chưa tới 1% sản lượng toàn cầu. Theo số liệu tháng 11/2025, con số này chỉ đạt khoảng 870.000 thùng/ngày.

Các chuyên gia nhận định, để phục hồi ngành dầu khí Venezuela sẽ cần nguồn vốn đầu tư rất lớn. Ước tính tối thiểu 20 tỷ USD là cần thiết để nâng sản lượng lên khoảng 1,5 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, để đưa sản lượng trở lại mức đỉnh 3,4 triệu thùng/ngày như cuối những năm 1990, tổng vốn đầu tư có thể lên tới 100 tỷ USD hoặc hơn.

Nguồn vốn này không chỉ dùng cho hoạt động khoan khai thác, mà còn để tái thiết hệ thống lọc dầu, đường ống, cảng xuất khẩu, xử lý ô nhiễm môi trường và hiện đại hóa công nghệ sau nhiều thập kỷ thiếu đầu tư. Ông Juan Szabo, cựu lãnh đạo cấp cao của Tập đoàn dầu khí quốc gia Venezuela (PDVSA), cho rằng ngành dầu khí nước này đã bị “tàn phá liên tục về tài sản và giá trị do thiếu đầu tư, tham nhũng và sự kiểm soát chính trị kéo dài”.

Sự thận trọng của các nhà đầu tư quốc tế xuất phát từ lịch sử đầy biến động của ngành dầu khí Venezuela. Từ mô hình chia sẻ lợi nhuận “50/50” giúp kinh tế tăng trưởng mạnh sau Thế chiến II, đến vai trò đồng sáng lập OPEC năm 1960, Venezuela từng giữ vị thế quan trọng trên thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, quá trình quốc hữu hóa ngành dầu khí, đặc biệt từ năm 1976 và đỉnh điểm là quyết định “quốc hữu hóa thực sự” của Tổng thống Hugo Chávez năm 2007, đã khiến hầu hết các tập đoàn dầu khí nước ngoài rút lui sau khi tài sản bị tịch thu.

Hệ quả là ngành dầu khí Venezuela rơi vào suy thoái kéo dài. Tại nhiều mỏ dầu, công nhân không được trả lương đầy đủ, buộc phải bán thiết bị và kim loại từ hệ thống khai thác để đổi lấy nhu yếu phẩm. Khủng hoảng kinh tế – xã hội đã khiến khoảng 8 triệu người trong tổng số 30 triệu dân Venezuela rời bỏ đất nước để tìm kiếm cơ hội sống ở nước ngoài.

Trong bối cảnh hiện nay, dù chính quyền Mỹ kêu gọi các tập đoàn dầu khí lớn quay lại Venezuela, nhiều doanh nghiệp vẫn đặt ra những câu hỏi về khung pháp lý, môi trường chính trị và khả năng bảo vệ tài sản đầu tư. Một số công ty có thể cân nhắc tham gia nhằm thu hồi các khoản nợ cũ, song giới phân tích cho rằng sự phục hồi toàn diện của ngành dầu khí Venezuela chỉ có thể đạt được nếu có những cam kết chính trị và pháp lý rõ ràng, lâu dài từ chính quyền mới tại Caracas.

Thực tế năm 2026 cho thấy, ngay cả khi Mỹ tạm thời kiểm soát và hỗ trợ điều hành, việc đưa dầu mỏ Venezuela trở lại vai trò “vàng đen” của nền kinh tế vẫn là một quá trình kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro.