Cảnh giác với tình trạng béo phì ở trẻ em
Béo phì ở trẻ em tiềm ẩn nguy cơ bệnh không lây nhiễm, đặt ra yêu cầu cấp thiết về phòng ngừa và can thiệp sớm.
Nguy cơ tiềm ẩn nhiều bệnh
Con trai anh Nguyễn Trọng Q. ở đặc khu Cát Hải đang học lớp 6 nhưng đã nặng hơn 80 kg, trong khi chiều cao của cháu chỉ bằng các bạn cùng trang lứa. Theo anh Q., từ nhỏ, cháu đã ăn nhiều, đặc biệt là các loại thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán. Dù gia đình nhiều lần hạn chế khẩu phần ăn của con, song khi thấy cháu thèm ăn, người lớn lại chiều chuộng, nới lỏng việc kiểm soát. Kết quả là cân nặng của cháu không ngừng tăng, có thời điểm việc đi lại khó khăn, sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng rõ rệt.
“Lúc đầu tôi nghĩ con to béo cũng là khỏe mạnh. Nhưng giờ nhìn con ngày càng nặng nề, đi lại khó khăn, tôi thực sự lo lắng vì thấy sức khỏe con có dấu hiệu bị ảnh hưởng, nhất là vào mùa nóng con thường ngứa ngáy khó chịu, thở hổn hển”, anh Q. lo lắng nói.
Theo các điều tra dinh dưỡng gần đây, tại Việt Nam, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em có xu hướng gia tăng nhanh trong vòng hơn một thập kỷ qua. Ở nhóm trẻ từ 5 - 19 tuổi, tỷ lệ thừa cân, béo phì hiện đã tiệm cận 20%, tập trung chủ yếu tại khu vực đô thị và những địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội phát triển. Đối với trẻ dưới 5 tuổi, tỷ lệ thừa cân, béo phì dao động khoảng 5 - 6%, cho thấy tình trạng rối loạn dinh dưỡng đang diễn biến theo chiều hướng phức tạp.
Tại Hải Phòng, theo thống kê của ngành y tế, hiện tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em dưới 5 tuổi vào khoảng 7%. Dù chưa ở mức cao so với một số đô thị lớn, song con số này đặt ra yêu cầu cần cảnh giác, nhất là trong bối cảnh lối sống đô thị, thói quen ăn uống và sinh hoạt của trẻ em đang thay đổi nhanh chóng.
Béo phì ở trẻ em không chỉ là vấn đề hình thể mà là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến nhiều bệnh không lây nhiễm. Trẻ béo phì có nguy cơ cao mắc các rối loạn chuyển hóa như tăng mỡ máu, tăng huyết áp, đề kháng insulin, tiền đái tháo đường. Về lâu dài có thể tiến triển thành đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, gan nhiễm mỡ không do rượu. Ngoài ra, béo phì còn ảnh hưởng đến hệ xương khớp, gây hạn chế vận động, tác động tiêu cực đến tâm lý, làm giảm chất lượng cuộc sống của trẻ ngay từ khi còn nhỏ.
Đáng lưu ý, nhiều trẻ béo phì hiện nay rơi vào tình trạng thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất, do khẩu phần ăn mất cân đối, giàu chất béo và tinh bột nhưng nghèo vitamin, khoáng chất. Điều này khiến nguy cơ bệnh tật không chỉ xuất hiện sớm mà còn kéo dài đến tuổi trưởng thành, tạo gánh nặng cho cá nhân, gia đình và hệ thống y tế.
Can thiệp sớm để bảo vệ sức khỏe thế hệ tương lai
Theo Thạc sĩ, bác sĩ Bùi Thị Thu Hường, Trưởng Khoa Dinh dưỡng (Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố), nguyên nhân cốt lõi của béo phì ở trẻ em là tình trạng ăn thừa năng lượng trong khi thiếu hoạt động thể lực. Trong đó, chế độ ăn uống không hợp lý là yếu tố hàng đầu.
Nhiều gia đình hiện nay có xu hướng sử dụng thường xuyên thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, đồ chiên rán. Các loại thực phẩm này giàu năng lượng nhưng nghèo vi chất, dễ khiến trẻ vượt quá nhu cầu năng lượng cần thiết nếu tiêu thụ kéo dài. Bên cạnh đó, thói quen “chiều con”, cho trẻ ăn theo sở thích, ăn vặt không kiểm soát vẫn khá phổ biến.
Cùng với chế độ ăn, lối sống ít vận động đang góp phần thúc đẩy béo phì ở trẻ em. Thời gian trẻ sử dụng thiết bị điện tử ngày càng nhiều, trong khi thời gian vận động thể lực, tham gia các hoạt động ngoài trời ngày càng hạn chế, làm giảm tiêu hao năng lượng.
Để phòng, chống béo phì ở trẻ em, bác sĩ Bùi Thị Thu Hường khuyến cáo cần can thiệp sớm và toàn diện. Phụ huynh cần thường xuyên theo dõi cân nặng, chiều cao, biểu đồ tăng trưởng của trẻ để kịp thời phát hiện dấu hiệu thừa cân, béo phì. Khi trẻ tăng cân nhanh bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được tư vấn bởi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Khẩu phần ăn của trẻ cần được xây dựng theo hướng cân đối, đa dạng thực phẩm, phù hợp với độ tuổi và mức độ hoạt động thể lực. Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, nước ngọt có đường. Khuyến khích trẻ vận động hằng ngày, tham gia các hoạt động thể dục, thể thao phù hợp.
Can thiệp dinh dưỡng cho trẻ em không chỉ là trách nhiệm của gia đình mà cần sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế, ngành giáo dục và toàn xã hội. Phòng ngừa béo phì ngay từ sớm chính là giải pháp căn cơ để bảo vệ sức khỏe thế hệ tương lai, góp phần giảm gánh nặng bệnh không lây nhiễm trong những năm tới.