Trung Quốc và Nga chiếm 90% nhà máy điện hạt nhân mới trên thế giới
Trung Quốc và Nga đang giữ vai trò áp đảo trong ngành điện hạt nhân, trong khi Mỹ và nhiều nước phát triển vẫn chậm nhịp phục hồi sau hơn một thập kỷ đình trệ.
Theo số liệu của Hiệp hội Hạt nhân Thế giới và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế do Nikkei Asia dẫn lại, trong số 9 nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn được khởi công xây dựng trên toàn cầu trong năm ngoái, có tới 7 dự án nằm tại Trung Quốc, một tại Nga và một tại Hàn Quốc. Con số này cho thấy vai trò dẫn dắt rõ rệt của Bắc Kinh trong lĩnh vực điện hạt nhân hiện nay.
Trong khoảng 10 năm trở lại đây, Trung Quốc và Nga gần như thống trị hoạt động xây dựng nhà máy điện hạt nhân mới. Kể từ năm 2016, trên tổng số 63 nhà máy điện hạt nhân được khởi công trên toàn cầu, hơn 90% trong số đó là do hai quốc gia này triển khai. Các dự án còn lại chủ yếu tập trung tại Hàn Quốc và Anh.
Tại Trung Quốc, quy mô phát triển điện hạt nhân tiếp tục được mở rộng nhanh chóng. Theo Bộ Sinh thái và Môi trường Trung Quốc, hiện có 27 lò phản ứng đang được xây dựng trong nước. Một hiệp hội ngành công nghiệp trực thuộc chính phủ dự báo công suất điện hạt nhân của Trung Quốc sẽ đạt khoảng 110 gigawatt vào năm 2030, vượt Mỹ để trở thành quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới.
Tháng 4 năm ngoái, chính phủ Trung Quốc đã phê duyệt kế hoạch xây dựng thêm 10 lò phản ứng tại 5 địa điểm. Điện hạt nhân dự kiến chiếm khoảng 10% tổng nguồn cung năng lượng của nước này vào năm 2040, tăng từ mức dưới 5% vào năm 2024.
Theo truyền thông Trung Quốc, nước này hiện có khoảng 60 nhà máy điện hạt nhân đang hoạt động hoặc trong giai đoạn bảo trì, với tổng công suất khoảng 64 gigawatt, tương đương Pháp- quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn thứ hai thế giới. Nhiều tổ máy mới thuộc dòng Hualong One, công nghệ do Trung Quốc tự phát triển, dự kiến sẽ đi vào vận hành trong năm 2025. Đến nay, sáu lò phản ứng Hualong One đã hoạt động trong nước và hai lò khác tại Pakistan.
Bên cạnh các dự án quy mô lớn, Trung Quốc cũng thúc đẩy phát triển lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ. Theo Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc, lò phản ứng mô-đun nhỏ Linglong One tại tỉnh Hải Nam đã hoàn tất thử nghiệm hệ thống làm mát vào tháng 10/2025 và dự kiến vận hành trong năm nay, với công suất 125 megawatt.
Trong khi đó, Nga tập trung mở rộng ảnh hưởng thông qua xuất khẩu công nghệ điện hạt nhân. Trong một thập kỷ qua, 19 dự án nhà máy điện hạt nhân do Nga thiết kế đã được khởi công ở nước ngoài. Tập đoàn Rosatom hiện triển khai nhiều dự án tại Thổ Nhĩ Kỳ, Bangladesh và Ai Cập. Tuy nhiên, một số dự án bị chậm tiến độ do các lệnh trừng phạt liên quan đến xung đột Ukraine – Nga, trong đó có dự án tại Thổ Nhĩ Kỳ gặp khó khăn về tài chính.
Nga cũng đang phát triển lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ. Tổng thống Vladimir Putin cho biết các lò phản ứng loại này sẽ được sản xuất hàng loạt, đồng thời khẳng định Nga sở hữu công nghệ điện hạt nhân độc lập.
Trái lại, tại Mỹ, không có nhà máy điện hạt nhân thương mại mới nào được xây dựng kể từ năm 2013. Dù vậy, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm cách thúc đẩy lĩnh vực này thông qua kế hoạch xây dựng 10 lò phản ứng lớn vào năm 2030 và hỗ trợ phát triển lò phản ứng hạt nhân cỡ nhỏ, trong bối cảnh nhu cầu điện gia tăng do sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và các trung tâm dữ liệu.