Sử dụng khoáng sản gắn với kinh tế tuần hoàn
Hải Phòng có nhiều loại khoáng sản nhưng trữ lượng nhỏ. Vì vậy, việc tái chế, tái sử dụng rất quan trọng.
Việc xem xét tái chế nguồn tro, xỉ phát sinh từ các nhà máy nhiệt điện để làm vật liệu san lấp được xác định là giải pháp quan trọng, góp phần sử dụng bền vững, hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản của thành phố Hải Phòng.
Nhu cầu sử dụng lớn
Tài nguyên khoáng sản của Hải Phòng khá đa dạng với các loại như than đá, sa khoáng titan - zircon, đá vôi xây dựng, đá vôi ốp lát, thủy ngân, phosphorit, silic hoạt tính, sét... Tuy nhiên, hầu hết các loại khoáng sản đều có trữ lượng nhỏ. Nhóm khoáng sản quan trọng nhất là đá vôi và đá xây dựng, phân bố tại các khu vực Tràng Kênh - Minh Đức, Kinh Môn và Chí Linh. Riêng Tràng Kênh sở hữu nguồn đá vôi chất lượng cao phục vụ sản xuất xi măng, vôi công nghiệp và vật liệu xây dựng - cơ sở cho ngành công nghiệp xi măng lớn của thành phố.
Bên cạnh đó, trên địa bàn thành phố còn có sét gạch ngói, cát sỏi lòng sông và một số khoáng sản phi kim loại quy mô nhỏ phục vụ nhu cầu xây dựng địa phương. Khu vực biển và ven biển có tiềm năng sa khoáng titan - zircon nhưng trữ lượng không lớn và phân tán. Tóm lại, tài nguyên khoáng sản của Hải Phòng không giàu về trữ lượng, song có giá trị chiến lược ở một số loại khoáng sản vật liệu xây dựng.
Hiện nay, khoáng sản đang được khai thác với quy mô lớn nên đòi hỏi phải quản lý chặt chẽ nhằm bảo đảm cân bằng giữa phát triển công nghiệp và bảo tồn hệ sinh thái, đặc biệt tại các khu vực đá vôi và vùng biển đảo.
Cùng với việc đẩy nhanh tốc độ phát triển, giai đoạn 2025 - 2030, nhu cầu về khoáng sản làm nhiên liệu rất lớn. Theo đó các dự án, doanh nghiệp sản xuất xi măng cần khoảng 13 - 15,6 triệu tấn đá vôi/năm, 3,391 triệu m3 cát xây dựng, 137,750 triệu m3 cát san lấp, khoảng 21,124 triệu m3 đất làm vật liệu san lấp, 74,451 triệu m3 đá làm vật liệu xây dựng...
Khoanh định khu vực thăm dò, khai thác
Để đáp ứng nguồn cung vật liệu xây dựng cho các công trình, dự án, thành phố tiếp tục khảo sát, đánh giá chất lượng, quy mô, tiềm năng khoáng sản. Sau khi có kết quả, UBND thành phố sẽ lấy làm căn cứ đề xuất cập nhật bổ sung vào quy hoạch.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, ngoài các vị trí điểm mỏ được quy hoạch trong thời gian tới, để bảo đảm nhu cầu san lấp, xây dựng, trong đó có các công trình, dự án trọng điểm, thành phố tiếp tục bổ sung các vị trí có khoáng sản được xác định cung cấp vật liệu san lấp cho dự án trọng điểm quốc gia, công trình, dự án trọng điểm; các vị trí thực hiện khảo sát, đánh giá tiềm năng khoáng sản (đất, đá, cát san lấp, cát biển san lấp). Đối với các mỏ làm vật liệu san lấp đã hết giấy phép khai thác nhưng còn trữ lượng, tiếp tục đưa vào điều chỉnh quy hoạch thành phố, làm cơ sở pháp lý tiến hành khai thác tối ưu nguồn trữ lượng khoáng sản được cấp phép.
Bên cạnh việc nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên khoáng sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với tổ chức, đơn vị liên quan nâng cao hiệu quả tái chế, tái sử dụng dụng tro xỉ, thạch cao từ cơ sở công nghiệp lớn. Hiện trên địa bàn thành phố tồn trữ 3,5 triệu tấn thạch cao PG của Nhà máy DAP-Vinachem và 400 nghìn tấn tro xỉ của Nhà máy Nhiệt điện Hải Phòng. Nhà máy Nhiệt điện Phả Lại sử dụng khoảng 3 triệu tấn than và thải ra khoảng 1 triệu tấn tro xỉ/năm. Lượng tro xỉ được thải ra từ các nhà máy nhiệt điện, sản xuất phân bón đang được sử dụng trong nhiều ngành công nghiệp, đặc biệt là ngành vật liệu xây dựng. Song việc tái chế và tiêu thụ các loại chất thải này còn hạn chế do cạnh tranh với thạch cao tự nhiên và thiếu cơ chế khuyến khích.
Việc tận dụng tro và xỉ than theo hướng tận dụng tối đa tài nguyên khoáng sản thứ sinh để tăng hiệu quả kinh tế, hạn chế nguồn tài nguyên có thể sẽ cạn kiệt góp phần bảo vệ môi trường. Đây là định hướng phù hợp mục tiêu phát triển bền vững.
Tại hội thảo “Hoàn thiện quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế - kỹ thuật trong lĩnh vực môi trường” do Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 29/8/2025, Tổng giám đốc EVN Nguyễn Anh Tuấn cho biết, từ chỗ bị coi là chất thải gây áp lực cho môi trường, đến nay, tro xỉ trở thành nguồn tài nguyên có giá trị, phục vụ ngành xây dựng và hạ tầng. Đây là minh chứng cho cam kết của EVN trong việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, gắn phát triển điện lực với mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Song để việc khai thác đạt hiệu quả, Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện, đồng bộ hóa hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế - kỹ thuật; ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ hơn việc sử dụng tro xỉ trong các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông và san lấp; cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nghiên cứu, đầu tư công nghệ xử lý và tái sử dụng tro xỉ; khuyến khích hình thành thị trường tiêu thụ ổn định, bền vững.