Học thuyết mới trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Mỹ
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang hình thành cách tiếp cận mới trong chính sách đối ngoại, với trọng tâm là kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc thông qua các động thái tại nhiều khu vực chiến lược.
Theo Nikkei Asia ngày 25/1, trong nội bộ chính quyền Tổng thống Donald Trump đang xuất hiện một cách nhìn mới, coi việc sử dụng vũ lực tại Venezuela và Iran, cùng các cảnh báo cứng rắn nhằm vào Greenland và Cuba, là những bước đi có tính hệ thống thay vì các hành động rời rạc. Mục tiêu được cho là nhằm hạn chế vai trò và ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc.
Cách tiếp cận này được những người thân cận với ông Trump gọi là “Học thuyết Donroe”, kết hợp tên của Tổng thống với Học thuyết Monroe thế kỷ 19 - vốn nhấn mạnh việc loại bỏ các thế lực thù địch khỏi Tây Bán cầu. Khái niệm này đã được đưa vào Chiến lược An ninh Quốc gia của Mỹ công bố cuối năm 2025 và từ đầu năm nay bắt đầu được cụ thể hóa bằng các hành động thực tế.
Theo các phân tích, cuộc tấn công vào Venezuela hồi đầu tháng 1 cùng lập trường can dự chủ động hơn đối với một số quốc gia khác được xem là những bước đi đầu tiên nhằm tái định hình cán cân quyền lực, qua đó làm suy yếu các điểm tựa chiến lược của Bắc Kinh.
Học thuyết này được đề cập rõ hơn trong báo cáo “The Donroe Doctrine In Action” của chuyên gia quân sự J. Michael Waller, được Tổng thống Trump đăng tải trên mạng xã hội Truth Social hôm 22/1 và sau đó xuất hiện trên trang web của Viện Claremont. Báo cáo được công bố không lâu sau cuộc tấn công vào Venezuela ngày 3/1.
Trong báo cáo, ông Waller mô tả chiến dịch tại Venezuela như một mắt xích trong chuỗi phản ứng nhằm tái định vị các quốc gia chống Mỹ sang xu hướng thân Mỹ, bao gồm cả Iran và Cuba, đồng thời phát đi tín hiệu chiến lược nhằm làm suy yếu kế hoạch toàn cầu của Trung Quốc. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận chưa thể khẳng định liệu Tổng thống Trump đang hành động mang tính ứng biến hay theo đuổi một chiến lược nhiều tầng nấc đã được chuẩn bị trước.
Trao đổi với Nikkei, ông Waller cho rằng trọng tâm chiến lược an ninh của ông Trump là ngăn chặn Trung Quốc đang gia tăng ảnh hưởng trên phạm vi toàn cầu. Ông bác bỏ quan điểm cho rằng Washington muốn phân chia thế giới thành các vùng ảnh hưởng cứng nhắc.
Theo lập luận này, châu Âu và các đồng minh châu Á cần gánh vác nhiều hơn trách nhiệm an ninh của mình, trong khi Mỹ tập trung ưu tiên Tây Bán cầu nhưng vẫn hỗ trợ các đối tác có khả năng tự phòng vệ. Cách tiếp cận này được cho là giúp Washington phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn trong cạnh tranh chiến lược dài hạn với Bắc Kinh.
Các ước tính cho thấy Venezuela và Iran chiếm khoảng 30% lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu, kể cả từ các tàu đăng ký không minh bạch; nếu tính cả Trung Đông, tỷ lệ này có thể lên tới 70%. Báo cáo của ông Waller được xem là bản phác thảo nhằm tác động vào những điểm dễ tổn thương trong chuỗi cung năng lượng của Trung Quốc.
Cựu chiến lược gia Steve Bannon cũng nhận định Học thuyết Donroe là một chiến lược chống Trung Quốc, trong đó Bắc Cực được coi là điểm nghẽn quân sự quan trọng. Theo ông, việc hạn chế ảnh hưởng của Bắc Kinh tại Tây Bán cầu, bao gồm cả Greenland, có ý nghĩa then chốt.
Trong nội bộ chính quyền, một số nhân vật như Ngoại trưởng Marco Rubio được xem là có lập trường cứng rắn với Trung Quốc, và vai trò của ông được cho là gia tăng sau chiến dịch tại Venezuela. Tuy vậy, Tổng thống Trump vẫn tránh chỉ trích trực diện Bắc Kinh và được cho là ưu tiên duy trì quan hệ ổn định, trong bối cảnh dự kiến gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ít nhất hai lần trong năm nay.
Theo giáo sư Hal Brands (Đại học Johns Hopkins), dù có những nhân vật trong chính quyền tin rằng Mỹ cần hướng tới một “chiến thắng chiến lược” trước Trung Quốc, Tổng thống Trump có thể không nhìn mối quan hệ này theo cùng cách tiếp cận. Ông Trump được cho là tập trung vào việc giữ ổn định quan hệ song phương, đồng thời xử lý các điểm yếu kinh tế, trong đó có vấn đề đất hiếm, nhằm tạo thêm lợi thế cho các cuộc đàm phán với Bắc Kinh.