EU và Ấn Độ hoàn tất đàm phán FTA sau 19 năm chờ đợi

Sau 19 năm đàm phán kéo dài và nhiều lần rơi vào bế tắc, Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ đã đạt bước ngoặt quan trọng khi hai bên tuyên bố hoàn tất đàm phán vào ngày 27/1.

Kết quả này được xem là dấu mốc lịch sử, phản ánh sự điều chỉnh chiến lược của cả EU và Ấn Độ trước những biến động sâu sắc của môi trường thương mại và địa chính trị toàn cầu.

Các cuộc đàm phán FTA EU - Ấn Độ được khởi động từ năm 2007, rơi vào bế tắc năm 2013 và chỉ được nối lại vào năm 2022. Trong suốt nhiều năm, hai bên không thể phá vỡ thế giằng co do khác biệt lợi ích, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như nông nghiệp và tiếp cận thị trường. Chuyến thăm New Delhi gần đây của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, cùng tuyên bố hoàn tất đàm phán, đã khép lại một chương dài và đầy trắc trở trong quan hệ kinh tế song phương.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi khẳng định FTA với EU sẽ là hiệp định thương mại lớn nhất trong lịch sử nước này, không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn được xem như “bản thiết kế cho sự thịnh vượng chung”. Về phía EU, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi đây là “thời khắc lịch sử”, khi hai bên cùng đặt nền móng cho một khu vực thương mại tự do với gần 2 tỷ dân.

Khi được ký chính thức, FTA EU - Ấn Độ sẽ hình thành một khu vực thương mại tự do chiếm khoảng 25% GDP và gần 1/3 thương mại toàn cầu. Đối với Ấn Độ, đây là FTA có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, xét cả về độ mở thị trường lẫn phạm vi điều chỉnh, bao trùm toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU - một liên minh thuế quan với GDP xấp xỉ 23.000 tỷ USD và khoảng 450 triệu người tiêu dùng. Với EU, thỏa thuận mang ý nghĩa chiến lược khi mở ra cơ hội tiếp cận ưu đãi tại một trong những nền kinh tế lớn và tăng trưởng nhanh nhất thế giới, được dự báo sẽ vươn lên vị trí thứ ba toàn cầu vào năm 2030.

Động lực để EU và Ấn Độ đạt được thỏa thuận không chỉ đến từ các yếu tố thị trường, mà còn chịu tác động mạnh từ bối cảnh chính trị và thương mại toàn cầu. Việc đa dạng hóa đối tác được xem là cách để cả hai bên giảm phụ thuộc vào những thị trường truyền thống tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đặc biệt, chính sách thuế quan mang tính bảo hộ của Mỹ trong thời gian qua đã tạo ra sức ép đáng kể đối với cả EU và Ấn Độ.

Hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ sang Mỹ phải đối mặt với mức thuế lên tới 50%, trong khi các cuộc thảo luận về một FTA song phương đến nay vẫn chưa đạt kết quả cụ thể. Về phía EU, khối này đang chịu áp lực từ mức thâm hụt thương mại lớn với Trung Quốc, đồng thời đối mặt với nguy cơ bị Mỹ áp thuế liên quan đến các vấn đề địa chính trị. Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm các đối tác được coi là ổn định và đáng tin cậy trở thành ưu tiên chiến lược của Brussels.

Giới phân tích cho rằng, việc Mỹ liên tục dựng hàng rào thuế quan đối với nhiều đối tác đã vô hình trung trở thành chất xúc tác quan trọng, thúc đẩy EU và Ấn Độ sớm kết thúc đàm phán FTA. Theo Sáng kiến Nghiên cứu Thương mại Toàn cầu, thỏa thuận đạt được không phải vì các khác biệt căn bản đã biến mất, mà do bối cảnh địa chính trị buộc hai bên phải lựa chọn cách tiếp cận thực dụng hơn.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos vừa qua, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang bị xói mòn nhanh chóng, trong khi một thế giới vận hành theo logic sức mạnh sẽ đặc biệt bất lợi cho các nền kinh tế nhỏ và vừa. Quan điểm này cũng được Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Canada Mark Carney chia sẻ, khi cho rằng cấu trúc hợp tác quốc tế truyền thống đang chịu thử thách và cần được điều chỉnh.

Trong bối cảnh đó, FTA EU - Ấn Độ được kỳ vọng sẽ vượt ra ngoài khuôn khổ cắt giảm thuế quan, góp phần đa dạng hóa chuỗi cung ứng, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn như Mỹ và Trung Quốc, đồng thời khai thác các lợi thế bổ trợ về dịch vụ, công nghệ và thị trường. Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas nhận định, EU và Ấn Độ đang xích lại gần nhau đúng vào thời điểm trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chịu sức ép chưa từng có từ xung đột, cưỡng ép và phân mảnh kinh tế.

Về dài hạn, giới quan sát cho rằng cái bắt tay giữa EU và Ấn Độ có thể góp phần định hình những chuẩn mực mới cho quản trị thương mại toàn cầu, dựa trên hợp tác và cân bằng lợi ích. Khi giảm bớt sự phụ thuộc vào các trung tâm kinh tế truyền thống, EU và Ấn Độ hoàn toàn có thể trở thành những trụ cột quan trọng của trật tự thương mại toàn cầu trong thập kỷ tới, đồng thời tạo cảm hứng cho các mô hình hợp tác khu vực quy mô lớn trong giai đoạn tiếp theo của tiến trình toàn cầu hóa kinh tế.

TT (tổng hợp)