'Dân là gốc' không phải là tấm khiên

Tuy nhiên, nhìn từ di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hiến pháp nước nhà đến định hướng kỷ nguyên mới, chúng ta cần nhận diện rõ "Dân" trong cái "gốc" của quốc gia để loại trừ luận điệu xuyên tạc và lợi dụng.

Trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, khái niệm "Dân" không phải là một tập hợp thụ động. Người đặt nhân dân ở vị trí tối cao, nhưng cũng đặt ra những tiêu chuẩn đạo đức và chính trị rất rõ ràng. Trong bài viết "Đoàn kết nhân dân, thực hiện dân chủ", Người khẳng định: "Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân... Nhân dân là những người lao động, những người yêu nước".

Trong tác phẩm "Dân vận" đăng trên báo Sự Thật ngày 15/10/1949, Bác viết: "Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân. Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân. Sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc là công việc của dân. Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra. Đoàn thể từ trung ương đến xã do dân tổ chức nên. Nói tóm lại, quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân".

Theo tinh thần này, điều Bác muốn gửi gắm chúng ta, nhân dân không chỉ hưởng thành quả, mà là chủ thể trực tiếp làm nên lịch sử, gắn trách nhiệm đối với vận mệnh đất nước, quyền luôn đi đôi với trách nhiệm. Những kẻ "ăn bám" xã hội, trốn tránh nghĩa vụ quốc gia hay phản bội lại lợi ích dân tộc chính là những tế bào đã tự tách rời khỏi cái "gốc" thiêng liêng ấy.

Tiếp nối tư tưởng của Người, trong bối cảnh hiện nay, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh việc bảo vệ nhân dân gắn liền với việc thanh lọc những yếu tố gây hại. Khi nói về mối quan hệ giữa công an và nhân dân, Tổng Bí thư (khi trên cương vị Bộ trưởng Bộ Công an) từng chỉ rõ: "Nhân dân là chủ thể, là mục tiêu của sự phát triển... Tuy nhiên, cần cảnh giác với các thế lực thù địch lợi dụng danh nghĩa nhân dân để chống phá... Phải phân biệt rõ nhân dân với những phần tử cơ hội, phản động".

Tại phiên bế mạc Đại hội XIV vào ngày 23/1/2026, Đảng ta đã nâng tầm tư tưởng "Dân là gốc" từ một giá trị đạo lý thành một phương thức vận hành hiện đại của hệ thống chính trị. Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt: "Dân là gốc, là trung tâm, là chủ thể của mọi quyết sách".

Tinh thần của Đại hội XIV là đưa Nghị quyết vào hành động. Điều này đòi hỏi sự công bằng: Quyền lực phải gắn với trách nhiệm phục vụ và sự hưởng thụ phải gắn liền với đóng góp. Một quốc gia không thể tiến vào "Kỷ nguyên vươn mình" nếu cái "gốc" ấy bao hàm cả những người không chịu lao động, những kẻ trốn tránh nghĩa vụ, trách nhiệm quốc gia hay những thành phần kích động gây bất ổn xã hội.

Tại khoản 1, điều 15, chương II, Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (sửa đổi, bổ sung năm 2025), đã chỉ rõ: “Quyền công dân không tách rời nghĩa vụ công dân”.

Như vậy, việc phân định, làm rõ bản chất "Dân là gốc" không phải để chia rẽ cộng đồng, mà để tạo ra một xã hội công bằng và kỷ cương. Vấn đề này có thể được hiểu theo những ý nghĩa sau:

Thứ nhất, phân định để công bằng trong thụ hưởng. Thành quả chung của đất nước phải ưu tiên dành cho những người đã đổ mồ hôi, trí tuệ và cả máu xương để vun đắp. Không thể đánh đồng người chiến sĩ biên cương hay doanh nhân, người công nhân trách nhiệm với kẻ trốn tránh nghĩa vụ hoặc chỉ biết chống phá.

Thứ hai, phân định để nhận diện và đập tan âm mưu "vì dân" giả tạo. Các thế lực thù địch thường lợi dụng khẩu hiệu "vì dân" để kích động. Khi chúng ta xác lập rõ, dân là gốc nhưng dân phải có trách nhiệm với quốc gia là chúng ta đã tước đi vũ khí lợi hại nhất của những kẻ phản động.

Thứ ba, phân định để khơi dậy sức mạnh nội sinh. Định hướng Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh khát vọng vươn mình của dân tộc. Khát vọng đó chỉ thành hiện thực khi mỗi cá nhân tự ý thức mình là một phần của "gốc", có trách nhiệm nuôi dưỡng và bảo vệ “thân cây” đất nước trước mọi thế lực thù địch.

Tựu chung, "Dân là gốc" không phải là một khẩu hiệu suông, càng không phải là “tấm khiên” che chắn cho sự ích kỷ. Thấu triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, Hiến pháp và những chỉ đạo chiến lược của Đảng hiện nay, chúng ta hiểu rằng: Bảo vệ cái "gốc" chính là bảo vệ những người dân chân chính, yêu nước và lao động cống hiến, đồng thời kiên quyết loại bỏ những sâu mọt lợi dụng danh nghĩa nhân dân để phá hoại tương lai dân tộc.

NGUYỄN MẠNH THẮNG