Thưởng Tết đừng là hình thức

Thời điểm này, nhiều doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hải Phòng đã và đang chi trả thưởng Tết cho người lao động. Bên cạnh những doanh nghiệp có mức thưởng cao, cũng không ít nơi, thưởng Tết chỉ mang tính hình thức, thậm chí thấp đến mức khó chấp nhận.

Theo báo cáo của Sở Nội vụ, mức thưởng Tết Dương lịch năm 2026 bình quân chung của một người lao động tại các doanh nghiệp có thưởng trên địa bàn thành phố là 1.280.000 đồng. Đáng chú ý, mức thưởng cá nhân thấp nhất chỉ 50.000 đồng.

Trong khi đó, ở chiều ngược lại, có doanh nghiệp dự kiến thưởng tới 137.000.000 đồng/người, điển hình là Công ty TNHH Quản lý Deep C. Khoảng cách quá lớn giữa các mức thưởng không chỉ phản ánh sự khác biệt về hiệu quả sản xuất, kinh doanh, mà còn cho thấy cách nhìn rất khác nhau của các doanh nghiệp đối với giá trị sức lao động.

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, bức tranh thưởng Tết có phần “sáng” hơn khi mức thưởng bình quân ước đạt 7.358.000 đồng/người, tăng khoảng 4% so với Tết năm trước. Phần lớn doanh nghiệp chi thưởng tương đương một tháng lương - mức được coi là phổ biến nhiều năm nay. Tuy nhiên, đi sâu vào từng loại hình doanh nghiệp, sự chênh lệch vẫn hiện rõ. Doanh nghiệp nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ có mức thưởng bình quân khoảng 5.090.000 đồng/người, doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối đạt khoảng 6.250.000 đồng/người, doanh nghiệp dân doanh khoảng 6.800.000 đồng/người, còn khu vực FDI cao nhất, bình quân 7.570.000 đồng/người. Đặc biệt, mức thưởng cá nhân cao nhất tại doanh nghiệp FDI lên tới gần 193 triệu đồng/người.

Những con số ấy, nếu chỉ nhìn bề nổi, có thể tạo cảm giác “mặt bằng thưởng Tết đang dần cải thiện”. Thực tế mức thưởng bình quân là vậy nhưng mức thưởng thấp nhất, cao nhất lại chênh lệch quá lớn. Chẳng hạn ở loại hình doanh nghiệp dân doanh mức thưởng bình quân là 6,8 triệu đồng nhưng người nhận mức thưởng thấp nhất chỉ 200.000 đồng.

Với nhiều công nhân, mức thưởng vài trăm nghìn đồng, thậm chí vài chục nghìn đồng không chỉ ít về giá trị vật chất mà còn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tinh thần của người lao động. Thưởng Tết vốn được xem là sự ghi nhận nỗ lực cả năm trời, là niềm vui để người lao động yên tâm sắm sửa, lo toan cho gia đình. Khi khoản thưởng quá thấp, cảm giác được ghi nhận gần như bằng không.

Một thực tế nữa là toàn thành phố hiện có hơn 37.600 doanh nghiệp đang hoạt động, với khoảng 1.000.000 lao động nhưng đến thời điểm này mới chỉ trên 5.000 doanh nghiệp công bố có thưởng Tết. Rất nhiều doanh nghiệp không có kế hoạch thưởng Tết, nhất là ở các loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp dân doanh.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều người cho rằng thưởng Tết không phải nghĩa vụ bắt buộc, mà phụ thuộc vào kết quả sản xuất, kinh doanh. Điều đó không sai về mặt pháp lý nhưng trong bối cảnh cạnh tranh lao động ngày càng gay gắt, đặc biệt tại những trung tâm công nghiệp như Hải Phòng, cách ứng xử với người lao động không thể chỉ dừng ở “đúng luật”. Thưởng Tết còn là thước đo văn hóa doanh nghiệp và tầm nhìn của người sử dụng lao động. Một doanh nghiệp coi thưởng Tết là chi phí bắt buộc tối thiểu sẽ rất khác với doanh nghiệp coi đó là khoản đầu tư cho sự gắn bó lâu dài.

Những doanh nghiệp có mức thưởng ổn định, minh bạch, tương xứng với đóng góp của người lao động thường ít biến động nhân sự sau Tết. Ngược lại, ở không ít doanh nghiệp, ngay sau kỳ nghỉ Tết là làn sóng lao động nghỉ việc, chuyển sang nơi khác có chế độ đãi ngộ tốt hơn. Trong bối cảnh thiếu hụt lao động cục bộ ở một số ngành, việc “tiết kiệm” vài triệu đồng tiền thưởng Tết có thể dẫn đến cái giá rất đắt - "chảy máu" lao động, gián đoạn sản xuất, tốn kém chi phí tuyển dụng và đào tạo lại.

Đáng suy ngẫm hơn, khi mức thưởng quá thấp, người lao động dễ rơi vào tâm lý bị coi nhẹ, tạo cảm giác chủ sử dụng lao động đang hình thức, đối phó. Trong trường hợp ấy, không thưởng nhưng minh bạch, thẳng thắn về khó khăn còn có thể được chia sẻ hơn là thưởng cho có.

Hải Phòng là địa phương có tốc độ công nghiệp hóa nhanh, thu hút mạnh vốn đầu tư trong và ngoài nước. Sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp FDI với chế độ thưởng, phúc lợi tương đối tốt đã và đang tạo ra mặt bằng so sánh rất rõ ràng. Người lao động ngày nay không chỉ quan tâm đến mức lương hằng tháng, mà còn nhìn vào thưởng Tết, phúc lợi dài hạn, môi trường làm việc để quyết định gắn bó.

Thưởng Tết không chỉ là con số, mà là thông điệp doanh nghiệp gửi tới người lao động. Đó là sự trân trọng và cam kết đồng hành. Thưởng Tết cao chưa chắc đã giải quyết được mọi vấn đề, nhưng thưởng Tết quá thấp, mang tính hình thức, chắc chắn để lại dư âm không tốt.

Thưởng Tết chính là bài toán lợi ích lâu dài. Thưởng cho có, cho qua chuyện có thể nhẹ gánh trước mắt nhưng cho đúng, cho đủ, mới là cách giữ người, giữ niềm tin - thứ tài sản quý giá nhất của mỗi doanh nghiệp.

HÀ VY