Độc đáo lễ hội truyền thống làng Cung Chúc
Chính quyền và nhân dân xã Vĩnh Thịnh (Hải Phòng) đang nỗ lực hoàn thiện thủ tục đề xuất đưa lễ hội truyền thống đình Cung Chúc vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Theo thông lệ, Lễ hội truyền thống đình Cung Chúc, xã Trung Lập, huyện Vĩnh Bảo cũ (nay là xã Vĩnh Thịnh, Hải Phòng) được tổ chức vào ngày 10/11 âm lịch hằng năm. Khác với mọi năm do dân làng tổ chức, năm nay hội làng do UBND xã mới Vĩnh Thịnh tổ chức vào ngày 29/12/2025. Với giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc, chính quyền và nhân dân địa phương nỗ lực để hoàn thiện thủ tục đề xuất đưa lễ hội vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Trước Cách mạng Tháng Tám 1945, đình Cung Chúc thuộc thôn Kính Chúc, tổng Viên Lang, phủ Hạ Hồng, trấn Hải Dương. Đình có niên đại từ thời Hậu Lê (1404) đến đời nhà Mạc, thờ 4 vị Thành Hoàng làng là Thuần Chính Linh ứng Phu nhân, Thanh Tĩnh Long cung, Quý Minh Đại vương và Hải Khẩu Đại Bàng có công hộ quốc, an dân.
Hiện đình Cung Chúc còn lưu giữ được 18 đạo sắc phong của triều Nguyễn. Trong đó, sắc phong xa nhất có niên đại năm 1844 (thời vua Thiệu Trị) và gần nhất là năm Khải Định (1924). Trong tâm thức dân gian bao đời nay, họ là những bậc thần tướng, công chúa có công hộ quốc, an dân, phù hộ cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi, nhân dân làm ăn may mắn. Việc nhân dân mở hội đình để tri ân công đức các vị Thành Hoàng là biểu hiện của đạo lý người Việt bao đời nay: “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây”. Trừ những năm gián đoạn do thiên tai, chiến tranh, dịch bệnh, lễ hội đình Cung Chúc được duy trì liên tục hàng năm, trở thành nét đẹp văn hóa tâm linh trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây.
Với những giá trị lịch sử và văn hóa đặc sắc (kiến trúc, xây dựng, điêu khắc) đình Cung Chúc là một trong những di tích Lịch sử văn hóa cấp quốc gia ở Việt Nam được Bộ Văn hóa công nhận sớm nhất (ngày 28/4/1962).
Rất tiếc, do thời tiết hủy hoại, thiên tai và chiến tranh tàn phá, cộng với quan niệm sai lầm một thời, ngôi đình độc đáo đã bị phá hủy nặng nề. Năm 1997, nhân dân Cung Chúc và con em địa phương góp công, góp của tu sửa gian hậu cung và xây dựng thêm gian đại bái bằng bê tông - cốt thép và gạch ngói thờ các vị Thành Hoàng. Năm 2010, nhờ nguồn kinh phí Nhà nước cấp và sự đóng góp của nhân dân, đình Cung Chúc được mở mang xây dựng thêm các hạng mục mới, các công trình phụ trợ phục vụ nhu cầu văn hóa, thể thao của nhân dân như sân khấu, quảng trường, công viên quanh đình ngày càng rộng rãi, khang trang.
Từ năm 2010 đến nay, lễ hội đình Cung Chúc được thường xuyên tổ chức với quy mô, nội dung ngày càng phong phú, đầy đủ phần lễ và phần hội. Phần lễ trang trọng diễn ra tại đình bao gồm: Lễ mộc dục (bao sái, lau rửa bài vị và đồ thờ tự) tại đình và 4 ngôi miếu quanh làng; lễ rước kiệu với long ngai và bài vị 4 vị Thành Hoàng từ 4 ngôi miếu về đình tập trung; hoạt động dâng hương của các chức dịch làng, xã (nay là lãnh đạo địa phương và khách quý); tiết mục hát thờ cửa đình (ca trù). Tiếp đó là lễ tế nam quan; lễ cúng tại đình theo nghi thức cổ truyền...
Song song với phần lễ, trong 3 ngày chính diễn ra lễ hội ở Cung Chúc còn có các hoạt động văn hóa - nghệ thuật và trò chơi dân gian truyền thống, thu hút đông đảo người dân tham gia như: Hát ca trù, hát chèo, thi cờ người, rối nước, đu tiên, thi làm pháo, bịt mắt bắt vịt, thi kéo co, leo cột tre lấy thưởng…
Trong khuôn khổ lễ hội, dân làng tiến hành hoạt động đùa hồ bắt cá hết sức sôi động (đây là hoạt động độc đáo, không có ở bất kỳ lễ hội nào tại Hải Phòng) với niềm tin ai bắt được con to nhất dâng lên Thành Hoàng thì gia đình đó sẽ gặp may mắn và khỏe mạnh cả năm.
Từ sự ủng hộ chủ trương của Đảng ủy, UBND xã, sự chuẩn bị kỹ lưỡng của Ban Tổ chức lễ hội cùng nhiệt tâm, sự đóng góp hào sảng của các Mạnh Thường quân mà lễ hội thường niên ở Cung Chúc ngày càng được nâng cao quy mô tổ chức, phong phú về nội dung. Từ năm 2024 đến nay Ban Tổ chức lễ hội đều mời Giáo phường Ca trù Hải Phòng về hát thờ cửa đình trong ngày thứ hai của lễ hội.
Năm 2025, khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, Lễ hội Cung Chúc được các cấp chính quyền thôn và xã Vịnh Thịnh quan tâm, mở rộng thêm các hoạt động văn hóa, thể thao như: Mời đoàn trống hội của Đoàn nghệ thuật Xứ Đông múa - tấu trống khai hội, mời Nhà hát sân khấu truyền thống thành phố Hải Phòng về biểu diễn (sáng và đêm 10 tháng 11 âm lịch); Tổ chức thi gói bánh chưng giữa ba thôn 6, 7, 8; Thi pháo đất giữa xã Trung Lập với các xã lân cận cũ như Việt Tiến, Tân Liên, Thắng Thủy, Lý học, thi đi cầu thùm thăng bằng trên hồ, tổ chức giải bóng chuyền Vĩnh Thịnh...
Cuối năm 2025 đường liên thôn, liên xã được mở rộng, trải nhựa at-phan rộng rãi, phẳng, đẹp theo đúng tiêu chuẩn nông thôn mới cũng góp phần thu hút nhân dân từ các xã lân cận đến tham gia lễ hội. Để phát huy giá trị lễ hội đình Cung Chúc và phấn đấu trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, các cấp chính quyền và nhân dân địa phương cần nâng cao chất lượng lễ hội, tìm hiểu, phục hồi những nghi thức tế lễ cổ, trò chơi dân gian như thi cờ người, múa rối nước xưa. Những nỗ lực bảo tồn, phát triển di sản văn hóa vốn có của địa phương cũng chính là cách để thu hút du khách đến với Cung Chúc, góp phần đưa kinh tế xã hội địa phương ngày càng phát triển.