Tác động từ việc Ukraine 'mở cửa' xuất khẩu vũ khí

"Mở cửa" xuất khẩu

Ngày 8/2, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thông báo nước này sẽ mở 10 văn phòng xúc tiến xuất khẩu vũ khí trên khắp Liên minh châu Âu (EU) trước cuối năm 2026.

Dù thông tin Tổng thống Zelensky nới lỏng rào cản xuất khẩu được giới sản xuất quốc phòng Ukraine - vốn từ lâu hướng tới các ngân sách quốc phòng phương Tây - đón nhận tích cực, song trên thực tế, xuất khẩu vũ khí của Ukraine vẫn chưa chính thức mở cửa.

Gần bốn năm kể từ khi Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt, Ukraine đã phát triển nhanh chóng nhiều công nghệ vũ khí mới, từ thiết bị bay không người lái (UAV) tấn công, hệ thống tác chiến điện tử đến các thiết bị liên lạc mã hóa. Những tiến bộ này thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của quân đội các nước phương Tây.

Tuy nhiên, các quy định kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt phần lớn vẫn giữ các loại vũ khí này ở lại trong nước. Đây là vấn đề nhạy cảm, bởi thị trường quốc tế mang lại nguồn thu rất lớn.

Các nhà sản xuất Ukraine cho biết họ không đủ lợi nhuận để mở rộng công suất và duy trì nỗ lực phục vụ chiến tranh, đặc biệt khi lợi nhuận từ các sản phẩm quốc phòng bán cho Bộ Quốc phòng - khách hàng lớn nhất - bị khống chế ở mức trần 25%.

Ông Ihor Fedirko, Chủ tịch Hội đồng Công nghiệp Quốc phòng Ukraine, cho biết các doanh nghiệp hiện chỉ hoạt động khoảng 40% năng lực vì Bộ Quốc phòng không mua thêm.

Hiện Bộ Quốc phòng Ukraine mua một thiết bị không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) tiêu chuẩn với giá khoảng 400 USD, các trang bị bổ sung như camera nhiệt hay mô-đun trí tuệ nhân tạo có thể đẩy giá lên thêm vài trăm USD. Trong khi đó, các nhà sản xuất quốc tế chào bán với mức giá cao hơn nhiều lần. Chẳng hạn, tính đến tháng 1, Thủy quân lục chiến Mỹ chi gần 40.000 USD cho mỗi chiếc UAV Bolt-M của Anduril cùng bộ thiết bị vận hành.

Trong bối cảnh lo ngại xung đột tại Ukraine có thể lan rộng, các tập đoàn quốc phòng phương Tây, đặc biệt ở châu Âu, chứng kiến giá trị tăng vọt. Cổ phiếu Rheinmetall đầu năm 2022 còn dưới 100 euro, nay đã vượt 1.600 euro. Nhiều startup drone như Helsing của Đức, thành lập năm 2021, đạt định giá khoảng 12 tỷ euro, trong khi các nhà sản xuất UAV lớn nhất của Ukraine vẫn chưa chạm mốc hàng tỷ USD.

Sự chênh lệch này khiến không ít doanh nghiệp quốc phòng Ukraine tỏ ra bất bình, nhất là khi chứng kiến lợi nhuận rất lớn của các đối thủ phương Tây.

Hợp tác để xuất khẩu

Dù vậy, một số doanh nghiệp lớn của Ukraine đã tìm được lối đi quốc tế. Skyeton mở nhà máy tại Slovakia; UkrSpecSystems mua cổ phần trị giá 200 triệu USD tại một nhà máy ở Anh năm ngoái. Fire Point - đơn vị sản xuất UAV FP-1 và tên lửa hành trình Flamingo - đang xây dựng nhà máy nhiên liệu tên lửa tại Đan Mạch nhờ một ngoại lệ được quốc hội nước này phê chuẩn, đồng thời đàm phán bán cổ phần cho một tập đoàn đến từ UAE.

Thời gian gần đây, nhiều hiệp hội thương mại mới được thành lập nhằm vận động nới lỏng một phần các hạn chế xuất khẩu. Theo ông Fedirko, tuyên bố của Tổng thống Zelensky - dù chưa nêu chi tiết - chủ yếu hướng tới các thỏa thuận đồng sản xuất tại nhà máy châu Âu, chứ không phải mở cửa hoàn toàn xuất khẩu vũ khí.

Về 10 văn phòng dự kiến mở tại châu Âu, ông Fedirko cho biết các hướng đi cụ thể nhất hiện nay mới tập trung ở Đức, Anh và Đan Mạch.

Theo nhận định của các chuyên gia, việc các nhà sản xuất vũ khí Ukraine tham gia thị trường quốc tế không chỉ là câu chuyện tài chính, mà còn liên quan đến việc ai sẽ góp phần xây dựng kho vũ khí của phương Tây trong bối cảnh cuộc chạy đua công nghệ quân sự đang diễn ra gay gắt. Dù còn xa mới đạt tới một thị trường xuất khẩu vũ khí mở, chỉ riêng khả năng nới lỏng có kiểm soát như Tổng thống Zelensky đề cập cũng có thể mang lại dòng tiền đáng kể cho ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine.