Tết trong không gian sống của người Việt

Từ nếp nhà truyền thống đến nhà phố hiện đại

Tết Nguyên đán không chỉ là dịp đoàn viên mà còn là thời điểm mỗi gia đình chỉnh trang, làm mới không gian sống. Dù ở làng quê với mái ngói rêu phong hay giữa đô thị hiện đại, tinh thần “dọn dẹp, trang hoàng, đón Tết” vẫn là thói quen văn hóa bền bỉ.

Trong ký ức nhiều thế hệ, Tết gắn với những ngôi nhà ba gian, năm gian ở Bắc Bộ, nhà rường miền Trung hay nhà dài Tây Nguyên. Việc chuẩn bị Tết khi ấy là một nghi thức công phu, bắt đầu từ sửa sang nhà cửa.

Bàn thờ tổ tiên luôn là trung tâm linh thiêng. Trước Tết, gia đình lau dọn kỹ lưỡng, đánh sáng chân đèn, chỉnh trang bát hương, treo lại hoành phi câu đối. Hoa cúng quen thuộc như huệ, lay ơn, cúc vàng ở miền Bắc; hoa mai ở miền Nam; cành đào ở các tỉnh phía Bắc. Mỗi loài hoa mang ý nghĩa riêng: mai biểu trưng cho sức sống, đào gợi sự xua đuổi tà khí, hoa huệ tạo cảm giác thanh khiết, trang nghiêm.

Không khí Tết còn lan tỏa từ cổng vào sân vườn. Câu đối đỏ treo trước cửa, hàng rào được quét lại, cây nêu dựng lên, chậu quất hay cúc mâm xôi đặt trước hiên nhà vừa làm đẹp không gian vừa gửi gắm niềm tin cầu may đầu năm. Sự gắn bó giữa kiến trúc và thiên nhiên với sắc lá, sắc hoa, hương trầu cau, khói nhang tạo nên không gian Tết đặc trưng mà nhà phố, chung cư ngày nay khó tái hiện trọn vẹn.

Từ thập niên 1990, quá trình đô thị hóa khiến nhà ống, nhà phố, biệt thự dần phổ biến. Không gian sống thay đổi, cách đón Tết cũng linh hoạt hơn. Bàn thờ vẫn được duy trì nhưng thiết kế gọn gàng, phù hợp diện tích. Trang trí Tết giản lược hơn với bình hoa tươi, mâm ngũ quả, vài câu đối hoặc tranh Tết.

Nhiều gia đình chọn đèn lồng, tranh Đông Hồ, Hàng Trống, gốm Bát Tràng để tạo điểm nhấn vừa truyền thống vừa thẩm mỹ. Do đặc điểm nhà phố hẹp và cao, ánh sáng được chú trọng với đèn vàng ấm, cây cảnh nhỏ như bonsai, mai mini, đào thế, sen đá phong thủy. Sự xuất hiện của đèn led, linh vật, decal trang trí cửa kính góp phần hình thành diện mạo “Tết đô thị” hiện đại nhưng vẫn đậm không khí lễ hội.

Tinh thần Tết mới trong chung cư hiện nay

Sự phát triển mạnh của chung cư trong 10 - 15 năm trở lại đây tạo nên hình hài Tết khác biệt. Không còn sân vườn rộng, không gian đón xuân gói gọn trong căn hộ, hành lang và ban công.

Nhiều người trẻ lựa chọn phong cách tối giản, chịu ảnh hưởng Bắc Âu hoặc Nhật Bản. Thay vì gam đỏ - vàng rực rỡ, họ ưu tiên hoa tươi tông pastel, cành đào hoặc mai nhỏ đặt trên bàn trà, nến thơm và ánh đèn dịu nhẹ để tạo cảm giác ấm cúng. Sự gọn gàng, sạch sẽ được đề cao, phù hợp nhịp sống hiện đại.

Ban công trở thành “khu vườn Tết” thu nhỏ. Một chiếc đèn lồng, vài chậu quất lùn, mai bonsai hay hoa giấy đủ tạo nên điểm nhấn đón nắng sớm đầu năm. Đây cũng là cách đưa thiên nhiên lại gần hơn giữa không gian đô thị.

Không gian nhỏ mở ra nhiều ý tưởng sáng tạo: Tết vintage với radio cũ, bao lì xì xưa; Tết minimalist với bảng màu trung tính; Tết thân thiện môi trường sử dụng tre, nứa, giấy tái chế. Tết vì thế không còn bó buộc trong khuôn mẫu mà trở thành dịp thể hiện cá tính và lối sống.

Dù hình thức thay đổi, điều cốt lõi vẫn là tạo nên cảm giác ấm áp trong mỗi mái nhà. Trang trí Tết ngày nay không chỉ gắn với tín ngưỡng mà còn là cách chăm sóc đời sống tinh thần, gìn giữ ký ức truyền thống trong bối cảnh mới.

Bàn thờ tổ tiên dù nhỏ vẫn hiện diện; mai, đào, quất vẫn là biểu tượng quen thuộc; câu đối đỏ, gam màu đỏ - vàng vẫn xuất hiện như lời chúc phúc. Dù là căn hộ tầng cao hay nhà gỗ ba gian nơi thôn quê, Tết vẫn sống động theo cách riêng, miễn là trong không gian ấy có hơi ấm gia đình và niềm mong đợi một năm mới an yên.

PV