Chùa Hang - tọa độ lịch sử nơi Phật giáo theo đường biển vào đất Việt
Giữa nhịp xuân rộn ràng Tết Bính Ngọ, từng dòng người hướng về miền biển cầu an, lễ Phật tại chùa Hang (tên cổ là Cốc tự) trên địa bàn phường Đồ Sơn (Hải Phòng).
Hành trình hơn 2.000 năm từ Thiên Trúc đến Đồ Sơn
Theo truyền thuyết địa phương, vào cuối thời Hùng Vương, cách nay hơn hai thiên niên kỷ, một nhà sư tên Bần từ xứ Thiên Trúc (Ấn Độ ngày nay) đã theo thuyền buôn vượt Biển Đông, cập bến vùng đất Đồ Sơn. Ngài chọn một hang đá lớn dưới chân núi, hướng mặt ra biển, dựng am tu hành và truyền bá giáo lý nhà Phật. Chính vị trí “tiền hải, hậu sơn” đặc biệt ấy đã khiến ngôi chùa mang tên dân dã là chùa Hang.
Hang đá xưa được mô tả có cấu trúc hình thang, ăn sâu vào lòng núi khoảng 25 m, tạo thành không gian tu hành khép kín, tĩnh tại giữa tiếng sóng biển. Từ đây, Phật giáo theo các tuyến giao thương đường biển dần lan tỏa vào nội địa.
Trải qua chiến tranh và thời gian, ngôi chùa cổ nguyên sơ không còn nguyên vẹn song dấu tích linh thiêng vẫn hiện hữu trong hang đá phía sau chùa, nơi đặt tượng sư Bần bằng đá và ban thờ trang nghiêm. Người dân vẫn gọi đó là “chùa trong chùa”, như một chứng tích sống động của buổi đầu Phật pháp bén rễ trên đất Việt.
Những ngày đầu xuân năm nay, chùa Hang đón lượng lớn người dân và du khách về lễ Phật, vãng cảnh. Hương khói lan tỏa trong tòa Tam Bảo – nơi thờ Phật Thích Ca, Địa Tạng Vương Bồ Tát, Thánh Ông; tầng trên là Tây Phương điện thờ Phật A Di Đà.
Phía trước sân chùa, tượng Quan Âm từ bi đứng uy nghi giữa nền trời xanh biếc. Bên phải tượng Quan Âm là tòa tháp 7 tầng tượng trưng cho 7 vị sư tổ tu hành đắc đạo tại đây. Dọc mặt tiền chùa là hệ thống tượng La Hán với thần thái sinh động, tạo nên không gian vừa cổ kính, vừa gần gũi.
Chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ phường Lê Chân (Hải Phòng) chia sẻ: “Đầu năm tôi thường đi lễ ở nhiều nơi, nhưng khi tới chùa Hang luôn có cảm giác rất đặc biệt, uy nghiêm và cung kính. Đứng trong hang đá phía sau chùa, nghe tiếng sóng biển xa xa, tôi thấy lòng mình lắng lại. Biết đây là nơi Phật giáo theo đường biển vào nước ta đầu tiên, tôi càng thêm trân trọng".
Còn ông Trần Văn Hậu, người dân phường Đồ Sơn, nói trong niềm tự hào: “Với người dân Đồ Sơn, chùa Hang không chỉ là nơi cầu may đầu năm mà còn là niềm tự hào. Chúng tôi luôn nhắc con cháu rằng quê hương mình là nơi đón nhận ánh sáng Phật pháp từ rất sớm".
Gắn kết tâm linh và phát triển du lịch văn hóa
Không chỉ mang giá trị lịch sử, tâm linh, chùa Hang còn góp phần quan trọng trong bức tranh du lịch Đồ Sơn mùa xuân. Khi biển còn lạnh, hệ thống di tích văn hóa, tín ngưỡng trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Hành trình du xuân có thể nối dài từ chùa Hang đến đền Bà Đế, đền Cô Chín Suối Rồng, tháp Tường Long, bến Nghiêng hay Bến tàu không số K15… tạo nên một không gian văn hóa, lịch sử đậm nét bên bờ biển.
Năm 2010, chùa Hang được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố, khẳng định vị trí đặc biệt của di tích này trong dòng chảy lịch sử Hải Phòng.
Đại đức Thích Giác Hiệu, trụ trì chùa Hang bày tỏ: "Chùa Hang không chỉ là nơi người dân đến cầu an đầu năm, mà còn là dấu mốc nhắc nhớ về hành trình hơn 2.000 năm Phật giáo theo đường biển vào đất Việt. Chúng tôi luôn ý thức trách nhiệm gìn giữ di tích, đồng thời hướng dẫn phật tử thực hành tín ngưỡng văn minh, đúng chánh pháp, để giá trị lịch sử và tâm linh nơi đây được tiếp nối bền vững".
Theo Đại đức Thích Giác Hiệu, nhà chùa đặc biệt chú trọng việc tổ chức lễ hội trang nghiêm, tiết kiệm, tạo không gian thanh tịnh để du khách vừa chiêm bái, vừa tìm lại sự an yên trong tâm hồn.
Mỗi năm, ngôi chùa đón hàng trăm nghìn lượt du khách và người dân tới tham quan, chiêm bái. Trong dịp nghỉ lễ Tết Nguyên đán năm nay, ước chừng hơn 10.000 lượt người tới tham quan, lễ chùa đầu năm.
Xuân Bính Ngọ, tiếng chuông chùa ngân vang giữa âm vang sóng biển như lời nhắc về hành trình giao thoa văn minh cách đây hơn hai thiên niên kỷ. Chùa Hang vì thế không chỉ là điểm đến của một chuyến du xuân, mà là điểm trở về của ký ức văn hóa và niềm tự hào lịch sử của người dân Hải Phòng.