Mỹ và Trung Quốc căng thẳng quanh cáo buộc mở rộng vũ khí hạt nhân
Washington cáo buộc Bắc Kinh mở rộng kho vũ khí hạt nhân với tốc độ chưa từng có, làm dấy lên lo ngại về một vòng chạy đua vũ trang mới.
Cáo buộc từ Mỹ
Theo tờ The Guardian của Anh, sau cáo buộc của Mỹ, phía Trung Quốc bác bỏ, cho rằng Washington đang “bôi nhọ chính sách hạt nhân” của Bắc Kinh và khẳng định sẽ không tham gia bất kỳ cuộc chạy đua vũ trang nào.
Phát biểu tại Hội nghị Giải trừ quân bị ở Geneva, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân Christopher Yeaw cho rằng hiệp ước New START - thỏa thuận kiểm soát hạt nhân giữa Mỹ và Nga - tồn tại nhiều khiếm khuyết nghiêm trọng và không tính đến sự gia tăng nhanh chóng, có chủ ý và thiếu minh bạch của Trung Quốc trong lĩnh vực hạt nhân.
Theo ông Yeaw, Bắc Kinh đang mở rộng kho vũ khí hạt nhân mà không minh bạch về quy mô và ý định cuối cùng. Ông cho rằng Trung Quốc có thể sở hữu đủ vật liệu phân hạch để chế tạo hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030.
Hiệp ước New START chính thức hết hiệu lực ngày 5/2, từng giới hạn Mỹ và Nga mỗi bên triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân. Washington cho rằng Nga đã vượt ngưỡng này, trong khi Trung Quốc đang tiến nhanh tới mức tương đương.
Theo Tổ chức Chiến dịch quốc tế xóa bỏ vũ khí hạt nhân (ICAN), Mỹ và Nga hiện mỗi nước sở hữu hơn 5.000 vũ khí hạt nhân, nhiều hơn đáng kể so với các cường quốc khác.
Một nguồn tin Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết đã có cuộc gặp “chuẩn bị” với phái đoàn Trung Quốc tại Washington ngay sau khi New START hết hiệu lực và dự kiến sẽ có cuộc họp thực chất hơn tại Geneva. Ông Yeaw khẳng định Mỹ không “quay lưng hay phớt lờ” kiểm soát vũ khí, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu của Washington là hướng tới một thỏa thuận tốt hơn và một thế giới có ít vũ khí hạt nhân hơn.
Lo ngại chạy đua vũ trang gia tăng
Đáp lại, Đại sứ Trung Quốc tại Geneva Shen Jian tuyên bố Bắc Kinh kiên quyết phản đối việc bóp méo và bôi nhọ chính sách hạt nhân của mình. Ông khẳng định Trung Quốc sẽ không tham gia bất kỳ cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân nào với bất kỳ quốc gia nào.
Theo ông Shen, kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc “không cùng đẳng cấp” với các quốc gia sở hữu số lượng lớn nhất. Ông cho rằng việc yêu cầu Trung Quốc tham gia đàm phán ba bên với Mỹ và Nga là “không công bằng, không hợp lý và không thực tế”.
Căng thẳng gia tăng khi phía Mỹ tiếp tục cáo buộc Trung Quốc tiến hành các vụ thử hạt nhân bí mật. Ông Yeaw cho biết dữ liệu thu thập từ Kazakhstan cho thấy Trung Quốc đã thực hiện một vụ nổ ngầm ngày 22/6/2020 và cho rằng Bắc Kinh đang chuẩn bị cho các vụ nổ có sức công phá lớn hơn.
Trước đó, Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố Mỹ có kế hoạch nối lại thử nghiệm hạt nhân để “đáp trả” các vụ thử bị cáo buộc của Trung Quốc. Bắc Kinh bác bỏ hoàn toàn, gọi đây là cáo buộc vô căn cứ và cho rằng Washington đang sử dụng các tuyên bố này làm “cái cớ” để khôi phục thử nghiệm hạt nhân.
Trong một báo cáo gần đây, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho biết không tìm thấy bằng chứng thuyết phục về một vụ nổ, đồng thời hình ảnh vệ tinh không ghi nhận hoạt động bất thường tại Lop Nur - bãi thử hạt nhân lịch sử của Trung Quốc ở khu tự trị Tân Cương.
Việc New START hết hiệu lực đánh dấu lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ thế giới không còn một hiệp ước nào hạn chế việc triển khai vũ khí hủy diệt hàng loạt mạnh nhất. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng và lòng tin chiến lược suy giảm, sự thiếu vắng cơ chế kiểm soát ràng buộc giữa các cường quốc hạt nhân đang đặt ra thách thức lớn đối với cấu trúc an ninh toàn cầu.