Tinh thần hiếu học từ mỹ tục xin chữ, khai bút đền thờ Chu Văn An

Những ước vọng gửi trong từng nét chữ

Mùng 8 tháng giêng năm Bính Ngọ, tại đền thờ Vạn thế sư biểu Chu Văn An (phường Chu Văn An, Hải Phòng) đã diễn ra Lễ khai bút Xuân Bính Ngọ 2026, thu hút đông đảo đại biểu, nhân dân và học sinh tham dự.

Ngay từ sớm, dòng người đã nườm nượp đổ về khu di tích. Trong làn mưa xuân nhẹ, từng nhóm học sinh, phụ huynh thành kính dâng hương, xin chữ với mong ước một năm học tập hanh thông. Không gian nơi đây vì thế vừa trang nghiêm, vừa ấm áp hơi thở mùa xuân.

Điểm nhấn của chương trình là màn múa bút và trình diễn thư pháp Hán văn của nhà thư pháp Lê Thiên Lý, Giám đốc Trung tâm Thư pháp, Câu đối và Hán Nôm học Hải Phòng. Những nét bút khoáng đạt, dứt khoát hiện lên trên nền giấy đỏ đã thu hút sự theo dõi chăm chú của đông đảo người xem.

Nhà thư pháp đã viết bốn chữ lớn “Chính Đại Quang Minh” biểu trưng cho đường lối đúng đắn, sáng suốt, vì dân vì nước. Việc lựa chọn nội dung chữ không chỉ mang ý nghĩa cầu may đầu năm mà còn gửi gắm thông điệp giáo dục đạo đức, nhân cách cho thế hệ trẻ.

Tinh thần hiếu học càng được thể hiện rõ khi các học sinh tiêu biểu của phường Chu Văn An (Hải Phòng) và phường Thanh Liệt (Hà Nội) đồng loạt thực hiện nghi thức khai bút với lời dạy của thầy “Học chính đạo, hành thuần thục”. Nghi thức giàu ý nghĩa như một lời khởi động tinh thần cho năm học mới.

Trong dòng người xin chữ, em Đặng Trần Tú Như, học sinh lớp 8, Trường THCS Văn An, kiên nhẫn chờ đến lượt. Đây đã là năm thứ tám liên tiếp em đến đền xin chữ đầu năm. “Năm nào em cũng đến đây từ khi học lớp 1. Năm nay, em xin chữ An và chữ Phúc để mong gia đình luôn mạnh khỏe, bình yên, còn bản thân học tốt hơn”, Như chia sẻ.

Em Như ấn tượng nhất với màn múa bút của nhà thư pháp Lê Thiên Lý. “Nhìn thầy viết rất nhanh mà chữ vẫn đẹp. Em thấy ngưỡng mộ quá”, em nói thêm.

Không chỉ học sinh địa phương, nhiều em nhỏ từ Hà Nội cũng tìm về. Lần đầu đến đền, em Nguyễn Trúc Anh, lớp 6 Trường THCS Thanh Xuân Nam, bày tỏ sự háo hức khi bước vào Điện Lưu Quang, nơi thầy Chu Văn An từng dạy học.

“Em xin chữ Thành vì mong sau này học giỏi và thành công. Ở đây nhiều cây xanh, không khí rất trong lành”, Trúc Anh nói.

Ghi nhận thực tế cho thấy, phần lớn người xin chữ tại đền đầu năm là học sinh, sinh viên. Điều này phản ánh truyền thống hiếu học muôn đời của dân tộc ta.

Giá trị bền lâu từ một biểu tượng giáo dục

Ngồi cho chữ tại Điện Lưu Quang, ông Lê Văn Ngừng (75 tuổi), người có hơn 10 năm viết thư pháp tại khu vực chùa Côn Sơn, đền Nguyễn Trãi và đền Chu Văn An vẫn miệt mài bên nghiên mực đỏ.

Ông chia sẻ tục xin chữ đầu năm có từ rất lâu. Người xin chữ để tự nhắc mình về mục tiêu phấn đấu, cũng là để làm kỷ niệm.

Theo ông Ngừng, học sinh thường xin các chữ như Đạt, Minh, Tuệ, Đăng, Khoa; người lớn hay xin Phúc, Đức, Lộc; còn người làm kinh doanh thường chọn Phát, Tài. Sự đa dạng này cho thấy nét đẹp xin chữ phản ánh nhu cầu tinh thần của từng nhóm đối tượng.

Một nét riêng ở đền thờ Chu Văn An là thư pháp được viết bằng mực son đỏ. Tương truyền, xưa kia ở khu vực núi Phượng Hoàng có những hòn đá son được thầy Chu Văn An mài làm mực viết. Vì vậy, việc sử dụng mực đỏ hôm nay là cách gợi nhớ về người thầy mẫu mực.

Nhiều phụ huynh đưa con em đến đây không đơn thuần để cầu may mà nhằm giáo dục truyền thống. Nhiều gia đình kết hợp chuyến du xuân với hoạt động trải nghiệm văn hóa cho trẻ nhỏ.

Trong đời sống hiện đại, những hoạt động như khai bút, xin chữ đầu xuân vẫn đang được duy trì theo hướng văn minh, lành mạnh, người dân ngày càng chú trọng ý nghĩa giáo dục, thay vì tâm lý cầu tài đơn thuần.

Đền thờ Chu Văn An tọa lạc trên núi Phượng Hoàng là nơi tôn vinh người thầy tiêu biểu của lịch sử dân tộc. Thầy giáo Chu Văn An (1292 - 1370) nổi tiếng là bậc nho học thanh liêm, chính trực. Dù từng đỗ Thái học sinh, ông không màng danh lợi, mở trường dạy học, sau được vua Trần Minh Tông mời giữ chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám.

Việc ông dâng “Thất trảm sớ” can gián triều đình đã trở thành biểu tượng cho khí tiết của người trí thức. Khi không được chấp thuận, ông cáo quan về núi Phượng Hoàng dạy học, viết sách và chữa bệnh cho dân đến cuối đời.

Trải qua nhiều lần trùng tu, khu di tích hiện gồm ba khu chính: đền thờ, lăng mộ và Điện Lưu Quang. Hằng năm, Lễ khai bút đầu xuân (mùng 8 tháng giêng) và Lễ hội về nguồn (26/11 âm lịch) đã trở thành điểm hẹn văn hóa của giáo viên, học sinh và du khách cả nước.

Nét đẹp xin chữ và khai bút tại đền thờ Chu Văn An hằng năm vẫn giữ được sức hút riêng. Những nét mực đầu xuân lặng lẽ nuôi dưỡng tinh thần học tập, rèn luyện cho thế hệ trẻ.

Hình ảnh những học sinh kiên nhẫn chờ xin chữ, những ông đồ miệt mài bên nghiên mực đỏ chính là minh chứng rằng truyền thống hiếu học của dân tộc vẫn đang được gìn giữ và tiếp nối từ những nét bút đầu năm.

LINH LINH