Nỗ lực chăm sóc toàn diện sức khỏe bà mẹ, trẻ em
Dù đối mặt nhiều thách thức về nguồn lực, thiên tai và biến động kinh tế - xã hội, ngành y tế vẫn cơ bản hoàn thành các mục tiêu chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em giai đoạn 2021 - 2025.
Hoàn thành các chỉ tiêu trọng tâm
Những năm qua, công tác phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước thông qua nhiều nghị quyết, chiến lược và Chương trình mục tiêu quốc gia.
Năm 2025 khép lại Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2021 - 2025) trong bối cảnh thế giới phục hồi chậm sau đại dịch COVID-19, lạm phát và bất ổn địa chính trị làm suy giảm nguồn lực đầu tư cho y tế. Trong nước, thiên tai, bão lũ, sạt lở đất diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống y tế cơ sở, đặc biệt tại miền núi, vùng sâu, vùng xa. Việc sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng tác động đến tổ chức bộ máy và nhân lực, trong đó có đội ngũ làm công tác trẻ em.
Dù vậy, ngành Y tế cơ bản hoàn thành các chỉ tiêu trọng tâm về chăm sóc sức khỏe sinh sản, bà mẹ và trẻ em. Công tác hoàn thiện thể chế được đẩy mạnh, nổi bật là việc Chính phủ ban hành Nghị định 207/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, thay thế quy định từ năm 2015. Các văn bản liên quan đến phân cấp, phân quyền theo mô hình chính quyền hai cấp cũng được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý đồng bộ.
Về chuyên môn, các giải pháp được triển khai mạnh mẽ thông qua Chỉ thị số 05/CT-BYT về tăng cường chăm sóc sức khỏe trẻ em. Các can thiệp như chăm sóc sơ sinh thiết yếu sớm, áp dụng phương pháp Kangaroo cho trẻ đẻ non được mở rộng toàn quốc. Tỷ lệ trẻ sơ sinh được chăm sóc thiết yếu sớm đạt 85,06%.
Chỉ số tử vong trẻ em tiếp tục giảm sâu. Tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi năm 2025 ước dưới 16‰, giảm hơn 3 lần so với năm 1990. Tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 1 tuổi giảm 4 lần xuống dưới 11‰; tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh giảm từ 44‰ năm 1990 xuống còn 8,8‰ năm 2025.
Trong lĩnh vực dinh dưỡng, suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở trẻ dưới 5 tuổi giảm gần 4 lần, từ 38,7% năm 1998 xuống còn 9,6% năm 2025; suy dinh dưỡng thể thấp còi còn 17,8%.
Mạng lưới an sinh tiếp tục được củng cố với 100% trẻ dưới 6 tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí; 95% trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ; hơn 85% phụ nữ mang thai được khám thai ít nhất 4 lần; khoảng 96% ca sinh có cán bộ y tế hỗ trợ. Tỷ lệ chăm sóc sau sinh trong tuần đầu tăng từ khoảng 65% năm 2020 lên 75% hiện nay. Tỷ suất tử vong mẹ giảm từ 233/100.000 trẻ đẻ sống năm 1990 xuống khoảng 42/100.000.
Năm 2025 cũng ghi dấu bước tiến trong ứng dụng công nghệ thông tin khi Cục Bà mẹ và Trẻ em phối hợp triển khai thí điểm Hệ thống thông tin Sức khỏe sinh sản (eMCH) tại nhiều địa phương, liên thông dữ liệu khám chữa bệnh cá nhân và tự động kết xuất báo cáo, góp phần giảm tải thủ tục hành chính.
Nâng cao chất lượng dịch vụ
Đánh giá 5 năm thực hiện Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2021 - 2030, ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, cho biết công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em đạt nhiều kết quả tích cực. Hệ thống chính sách, pháp luật về trẻ em tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế.
Tuy nhiên, ngành Y tế vẫn đối mặt không ít thách thức. Việc vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức, quản lý và chất lượng cung ứng dịch vụ. Thiếu hụt nhân lực chuyên ngành sản, nhi và hạn chế về chuyên môn vẫn tập trung chủ yếu ở tuyến y tế cơ sở. Cơ sở vật chất, trang thiết bị chưa được đầu tư đồng đều, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.
Mô hình bệnh tật trẻ em cũng có sự chuyển dịch: từ suy dinh dưỡng cấp tính sang các bệnh không lây nhiễm do rối loạn chuyển hóa, thừa cân, béo phì; các vấn đề sức khỏe tâm thần, rối nhiễu tâm lý do tác động của không gian mạng. Bên cạnh đó, dù các bệnh thuộc Chương trình tiêm chủng mở rộng giảm đáng kể, một số bệnh truyền nhiễm khác như cúm, sốt xuất huyết có xu hướng gia tăng.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan khẳng định đầu tư cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân là đầu tư cho phát triển bền vững. Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và tổ chức quốc tế triển khai giải pháp giảm tử vong mẹ, trẻ em; bảo đảm nguồn cung vaccine trong Chương trình tiêm chủng mở rộng; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học - kỹ thuật và chuyển đổi số.
Việc Quốc hội thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035 được đánh giá là bước đi quan trọng, thể hiện cam kết ưu tiên nguồn lực cho lĩnh vực này.
Trước mắt, Bộ Y tế sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Trẻ em sau 9 năm thi hành; triển khai hiệu quả Chiến lược quốc gia về phát triển trẻ em; lồng ghép mục tiêu chăm sóc sức khỏe vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội; đặc biệt ưu tiên thu hẹp và tiến tới xóa bỏ khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế giữa các vùng miền, bảo đảm mọi trẻ em và người dân đều được thụ hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng.