Bộ Xây dựng siết chặt quản lý, ngăn chặn lãng phí trong đầu tư công

Nhận diện những “điểm nghẽn” gây thất thoát

Theo Bộ Xây dựng, dù hoạt động đầu tư xây dựng đã đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế, nhưng thực tế vẫn còn không ít dự án bộc lộ hạn chế nghiêm trọng. Một số dự án xác định quy mô, tổng mức đầu tư và thời gian thực hiện chưa sát thực tế; phân kỳ đầu tư thiếu hợp lý làm giảm hiệu quả khai thác.

Tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu vốn vẫn diễn ra. Đáng chú ý, việc khảo sát, thiết kế ở một số dự án chưa sát điều kiện địa chất; giải phóng mặt bằng chậm; thiếu hụt vật liệu xây dựng và năng lực nhà thầu yếu nhưng chưa bị xử lý kịp thời khiến tiến độ kéo dài. Một số công trình khi đưa vào sử dụng đã bộc lộ khiếm khuyết về chất lượng, trong khi công tác bảo trì, duy tu chưa được thực hiện nghiêm.

Để chấn chỉnh, Bộ Xây dựng yêu cầu các đơn vị quán triệt tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, gắn trách nhiệm người đứng đầu với hiệu quả đầu tư.

"Siết" chặt từ khâu chủ trương và khảo sát

Ở giai đoạn lập, thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư, Bộ yêu cầu thực hiện đúng trình tự, thẩm quyền; mục tiêu và sơ bộ tổng mức đầu tư phải được tính toán sát thực tế. Đặc biệt, nghiêm cấm nâng khống sơ bộ tổng mức đầu tư, gây ảnh hưởng đến khả năng cân đối vốn đầu tư công. Với các dự án phân kỳ, từng phần sau khi hoàn thành phải khai thác được ngay, tránh tình trạng “đầu tư nửa vời”.

Bộ Xây dựng nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng khảo sát địa hình, địa chất, thủy văn và mỏ vật liệu. Khảo sát mỏ vật liệu phải làm rõ trữ lượng, chất lượng và thủ tục khai thác để đáp ứng tiến độ. Hồ sơ thiết kế phải tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật, ứng dụng khoa học để lựa chọn giải pháp tối ưu về kinh tế, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Công tác lập dự toán phải tính đúng, tính đủ, phù hợp mặt bằng giá, không vượt tổng mức đầu tư được phê duyệt. Bộ cũng nghiêm cấm các hành vi thông đồng, hợp thức hóa hồ sơ, làm sai lệch kết quả, tăng khống khối lượng đơn giá hoặc áp đặt chỉ định nguồn gốc vật liệu.

Quyết liệt chống thông thầu, bán thầu

Trong lựa chọn nhà thầu, chủ đầu tư phải kiểm soát chặt hoạt động đấu thầu, lựa chọn đơn vị đủ năng lực. Chỉ thị nêu rõ: nghiêm cấm dàn xếp thông thầu, đưa điều kiện bất hợp lý vào hồ sơ mời thầu nhằm hạn chế cạnh tranh, tiết lộ thông tin hoặc chuyển nhượng thầu trái pháp luật.

Ở giai đoạn thi công, chủ đầu tư phải quản lý chặt hợp đồng, tiền tạm ứng và rà soát bảo lãnh ngân hàng để xử lý nghiêm các nhà thầu vi phạm. Nhà thầu chậm tiến độ phải được xác định rõ nguyên nhân và xử lý kịp thời, không để tình trạng kéo dài do thiếu kiên quyết.

Giải ngân gắn với chất lượng và kỷ luật vốn

Một nội dung trọng tâm là đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công nhưng phải đi đôi với kiểm soát chất lượng, phòng chống tham nhũng và "lợi ích nhóm". Các đơn vị phải lập kế hoạch giải ngân chi tiết theo tháng, quý; không để xảy ra tình trạng dồn thanh toán vào cuối năm hoặc tồn đọng khối lượng đã thực hiện nhưng chưa được thanh toán.

Bộ Xây dựng yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong giải ngân, kiểm soát mục tiêu sử dụng vốn công khai, minh bạch. Ở khâu nghiệm thu và quyết toán, các dự án hoàn thành nhiều năm nhưng chậm quyết toán phải được tập trung xử lý dứt điểm. Các khoản tạm ứng quá hạn buộc phải thu hồi theo quy định.

Quản lý vận hành và bảo trì sau đầu tư

Với công trình đã đưa vào sử dụng, các đơn vị phải quản lý, khai thác đúng công năng thiết kế. Công tác duy tu, bảo dưỡng định kỳ phải được thực hiện thường xuyên nhằm duy trì tuổi thọ và an toàn công trình.

Mục tiêu cốt lõi của Chỉ thị là nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cơ quan quản lý, chủ đầu tư và nhà thầu; chủ động phòng ngừa lãng phí ngay từ đầu, không để tích tụ thành vi phạm nghiêm trọng. Việc siết kỷ luật và xử lý nghiêm các hành vi gây lãng phí được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển lớn cho hiệu quả đầu tư các dự án hạ tầng trong giai đoạn tới.

QUÝ MẠNH (tổng hợp)