Suối Côn Sơn hồi sinh giữa mùa xuân lễ hội
Suối Côn Sơn là một trong những điểm đến hút khách tại Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026.
Diện mạo mới
Trẩy hội mùa Xuân ở Côn Sơn, sau khi lễ chùa cầu bình an, nhân dân và du khách sẽ tham gia các hoạt động trải nghiệm hoặc khám phá di sản thế giới theo cách riêng của mình. Trong đó, nhiều du khách đã tìm về suối Côn Sơn để thưởng ngoạn.
Chị Hoàng Thị Hương, ở phường Mạo Khê (Quảng Ninh) đã nhiều lần về dự Lễ hội mùa xuân Côn Sơn – Kiếp Bạc nhưng chưa lần nào chị thấy suối Côn Sơn có nước chảy và đẹp vào mùa xuân như năm nay. “Suối Côn Sơn đẹp nhất khi có nước nhưng thường suối ở đây chỉ có dòng chảy vào mùa hè. Năm nay, suối có nước về ào ạt ngay cả mùa xuân, tạo thích thú và sự hiếu kỳ cho du khách”, chị Hương nói.
Theo nhiều người cao tuổi trong vùng, suối Côn Sơn được tái hiện gần như cách đây nửa thế kỷ. Chị Đinh Thị Liên, thuyết minh viên tại Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc cho biết, làm việc tại đây đã nhiều năm nhưng cảm giác khi nghe tiếng nước róc rách trở lại trên suối Côn Sơn, chị vẫn cảm thấy rộn ràng. “Trước đó, suối có thời gian dài khô hạn, lòng suối trơ đá cuội, di tích như thiếu đi một linh hồn, thiếu đi cái hơi thở mát lành mà cụ Nguyễn Trãi từng ví von như tiếng đàn cầm”, chị Liên nói.
Cũng theo chị Liên, từ nay suối Côn Sơn có nước quanh năm. Thông tin này khiến nhiều du khách ngỡ ngàng. Không những vậy, dòng suối Côn Sơn mùa xuân này còn như mang một diện mạo mới khi được Ban Quản lý di tích cải tạo, chỉnh trang, nạo vét bùn, cát trong lòng suối, trồng cây xanh và tạo thảm thực vật dọc suối...
Ông Nguyễn Văn Cường, Phó Trưởng Ban Quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc chia sẻ, đây là kết quả của Dự án Cải tạo, phục hồi suối Côn Sơn. Dự án được bắt đầu triển khai từ tháng 12/2025, đến nay đã thực hiện được 90% khối lượng công việc.
“Dòng suối có nước không chỉ khiến cảnh sắc xanh mướt trở lại mà du khách tham quan cũng rất thích thú. Nhìn các gia đình dừng chân bên thạch bàn, trẻ nhỏ thích thú vầy nước bên bờ suối, chúng tôi cảm thấy niềm vui của mình như được nhân đôi. Suối Côn Sơn còn là mạch sống, là sự giao thoa thiêng liêng giữa thiên nhiên và lịch sử mà chúng tôi luôn nỗ lực gìn giữ mỗi ngày", ông Cường cho biết.
Theo ông Cường, dự kiến công trình phục hồi suối Côn Sơn sẽ hoàn thành trong tháng 3/2026.
Giàu giá trị
Suối Côn Sơn bắt nguồn từ hai khe núi Ngũ Nhạc và Côn Sơn, dài khoảng 3 - 5 km và chảy về hồ Côn Sơn.
Suối khởi nguồn từ 2 ngọn núi thiêng. Trong đó, núi Ngũ Nhạc tượng trưng cho 5 phương (tứ phương và trung phương: Đông, Tây, Nam, Bắc và trung tâm, ứng với các hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Trên núi người xưa cho dựng 5 miếu thờ thần Ngũ Phương Ngũ Lão quân nên gọi là “Ngũ Nhạc linh từ”. Ngũ Phương Ngũ Lão quân gồm: Thanh Đế ở phương Đông, Bạch Đế ở phương Tây, Xích Đế ở phương Nam, Hắc Đế ở phương Bắc và Hoàng Đế ở Trung ương (trung tâm).
Ngũ Nhạc còn được coi là vùng đất phúc, nơi ngự của Phật, Thánh và các vị thần tiên cai quản việc cát, hung, họa, phúc, thống lĩnh muôn loài và chủ quản cây cối, núi rừng, khe vực. Nước suối Côn Sơn bắt nguồn từ đây được coi là hiếm quý, là sinh khí cho cả vùng…
Dọc lòng suối Côn Sơn trong quá trình hình thành có đủ ghềnh thác, uốn lượn tạo nên cảnh quan sơn thủy hữu tình, rồi chảy ra hồ Bán Nguyệt và hồ Côn Sơn. Hai hồ này hình thành tự nhiên và đặc biệt ở chỗ, hồ Bán Nguyệt là Minh Đường của chùa Côn Sơn và hồ Côn Sơn là Minh Đường của đền Nguyễn Trãi. Với thế núi, hồ, suối đặc biệt, người xưa thấy đây là vùng đất hiếm có, địa linh nhân kiệt…
Suối Côn Sơn còn gắn liền với các tên tuổi, các nhà văn hóa lớn, nhà chính trị lỗi lạc như quan Tư đồ Trần Nguyên Đán; Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi; Cao Bá Quát; Chủ tịch Hồ Chí Minh…
Suối Côn Sơn có hai tảng đá lớn tương đối bằng phẳng gọi là Thạch Bàn. Thạch Bàn nhỏ rộng khoảng 70 m2, mặt có màu son nâu rất đẹp, Thạch Bàn lớn rộng khoảng 200 m2 về phía thượng nguồn được gọi là Hòn đá năm gian. Ngày 15/2/1965, Bác Hồ về thăm Côn Sơn. Bác lên núi, vào động Thanh Hư, đến nền nhà Nguyễn Trãi và dừng chân tại Thạch Bàn bên bờ suối. Tại đây Bác căn dặn: “Cán bộ và nhân dân phải bảo vệ tốt di tích lịch sử, trồng nhiều cây để Côn Sơn trở thành nơi tùng lâm đẹp đẽ”.
Trước kia, suối chảy quanh năm nhưng gần đây do biến đổi về địa chất, môi trường, nguồn nước suy giảm nên dòng suối không được duy trì thường xuyên.
Trước khi Hải Phòng và Hải Dương hợp nhất, tỉnh Hải Dương đã phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức nhiều hội thảo khoa học về "Nghiên cứu, đề xuất, lựa chọn phương án cấp nước cho suối Côn Sơn thuộc di tích đền thờ Nguyễn Trãi". Các chuyên gia đều khẳng định tầm quan trọng và sự cần thiết của việc phục hồi dòng chảy suối Côn Sơn.
Suối Côn Sơn là hình ảnh đẹp, thiêng liêng của khu di tích nên việc duy trì dòng suối có ý nghĩa quan trọng về mặt văn hóa tâm linh và gìn giữ cảnh quan khu di tích.