Nhức nhối tình trạng buôn bán nội tạng trên 'thị trường đen'

Khởi tố đường dây mua bán gan, thận với giá “khủng”

Cục Cảnh sát hình sự Bộ Công an (C02) cho biết Công an TP Hà Nội đã khởi tố Đoàn Văn Hòa (37 tuổi, quê Thanh Hóa), Nguyễn Đức Xuân (37 tuổi, quê Hà Nội) và Lê Văn Sơn (30 tuổi, quê Phú Thọ) để điều tra về tội mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người.

Tại cơ quan công an, các nghi phạm khai nhận do nhận thấy nhu cầu cao trong việc mua bán gan, thận để ghép cho bệnh nhân mắc bệnh mãn tính liên quan đến gan, thận, Hòa đã cấu kết với Xuân và Sơn tổ chức môi giới nhằm hưởng lợi.

Theo lời khai, trước khi tìm kiếm người bán gan, thận, nhóm này yêu cầu người mua đặt cọc tiền. Khi tìm được người bán có chỉ số phù hợp, Hòa đứng ra thỏa thuận giá cả, cách thức thanh toán giữa hai bên.

Giá môi giới được đưa ra dao động từ 800 - 950 triệu đồng cho một quả thận và 1,2 - 1,5 tỷ đồng cho một lá gan. Mức giá này chưa bao gồm chi phí phẫu thuật cho cả người bán và người mua (khoảng 1 tỷ đồng) cùng các chi phí phát sinh như xét nghiệm, ăn ở, đi lại… do người mua chi trả.

Trong khi đó, người bán chỉ nhận khoảng 300 - 450 triệu đồng cho một quả thận và 600 - 800 triệu đồng cho một lá gan, không bao gồm chi phí ăn ở, đi lại, xét nghiệm trước ghép. Phần chênh lệch lớn được các đối tượng hưởng lợi.

Vụ việc một lần nữa cho thấy tính chất tinh vi và lợi nhuận khổng lồ của hoạt động mua bán nội tạng trái phép, trong bối cảnh nguồn tạng hiến hợp pháp còn hạn chế.

Giải pháp ngăn “thị trường đen”

GS.TS.NGND Phạm Gia Khánh, Chủ tịch Hội Ghép tạng Việt Nam, nguyên Giám đốc Học viện Quân y nhận định, buôn bán nội tạng là thực trạng nhức nhối, không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn cầu. Sự chênh lệch rất lớn giữa số người cần ghép tạng và nguồn tạng hiến hợp pháp đã tạo ra “thị trường đen” béo bở, nơi nhiều người sẵn sàng chi số tiền lớn khi tính mạng bị đe dọa.

Theo đánh giá của Bộ Công an, tình trạng mua bán mô, bộ phận cơ thể người, đặc biệt là thận, đang diễn biến phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Các đối tượng thường môi giới thông qua hội nhóm kín trên mạng xã hội, hướng dẫn người mua và người bán làm giả hồ sơ, giấy tờ để hợp thức hóa việc mua bán dưới hình thức “hiến tặng nhân đạo” cho người thân hoặc quen biết. Một số đường dây còn tổ chức đưa người ra nước ngoài thực hiện phẫu thuật nhằm tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng trong nước.

GS Phạm Gia Khánh cho biết, một kẽ hở lớn là việc hiến tạng từ người cho sống không cùng huyết thống. Luật quy định hiến tạng phải tự nguyện, không nhằm mục đích thương mại, nhưng việc xác minh mối quan hệ thực sự giữa người cho và người nhận còn nhiều khó khăn. Cơ sở y tế chủ yếu dựa vào giấy tờ xác nhận pháp lý của địa phương; bác sĩ chỉ thực hiện chuyên môn cứu chữa khi hồ sơ thể hiện người hiến là người thân hoặc tự nguyện cho.

Trong khi đó, người bán tạng thường là những người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nợ nần. Họ bị lôi kéo bằng lời hứa về khoản tiền lớn nhưng thực tế có thể bị ăn chặn, thậm chí đối mặt biến chứng sức khỏe nghiêm trọng sau phẫu thuật. Do giao dịch diễn ra dưới vỏ bọc “tự nguyện”, cả người mua và người bán đều có xu hướng che giấu thông tin, gây khó khăn cho cơ quan điều tra.

Theo ông Khánh, để “triệt tiêu” tình trạng mua bán tạng, giải pháp then chốt là người hiến phải liên hệ trực tiếp với Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia hoặc trung tâm điều phối tại bệnh viện, thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện và “vô danh”. Khi người hiến và người nhận không biết nhau, các thỏa thuận tài chính ngầm sẽ bị loại bỏ.

Bên cạnh đó, Trung tâm điều phối cần giữ vai trò “bức tường ngăn cách”, quản lý danh sách chờ ghép dựa trên chỉ số y sinh và mức độ ưu tiên y tế, không dựa vào khả năng tài chính của bệnh nhân. Nhà nước hoặc trung tâm điều phối cũng cần có quy định rõ ràng về các khoản hỗ trợ như chi phí kiểm tra sức khỏe, bảo hiểm y tế lâu dài, hỗ trợ phục hồi sức khỏe và mai táng phí (đối với hiến sau khi qua đời), thay vì để người dân tự thỏa thuận dẫn đến môi giới ép giá.

Việc lấy và ghép tạng chỉ được phép thực hiện tại các bệnh viện được cấp phép, dưới sự giám sát chặt chẽ của Trung tâm Điều phối Quốc gia, nhằm bảo đảm không có “ca lậu”. Tuy nhiên, theo GS Phạm Gia Khánh, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là sự khan hiếm nguồn tạng hiến hợp pháp và cơ chế hỗ trợ người hiến chưa đủ mạnh, khiến “thị trường đen” vẫn còn cơ hội tồn tại.

Vụ khởi tố ba bị can tại Hà Nội cho thấy quyết tâm của cơ quan chức năng trong đấu tranh với loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm này, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều phối, giám sát và hỗ trợ để bảo vệ tính nhân văn của hoạt động hiến - ghép tạng.