Đảo Dấu - nơi đặt mốc cao độ 0 quốc gia
Giữa biển khơi phía nam bán đảo Đồ Sơn (Hải Phòng), đảo Dấu không chỉ là thắng cảnh nổi tiếng mà còn mang giá trị đặc biệt với mốc cao độ 0 quốc gia trên biển và ngọn hải đăng hơn 130 năm tuổi.
Mốc cao độ số 0 trên biển
Theo người dân địa phương, xưa kia đảo có tên là Song Ngư hoặc Cồn Dừa. Nhưng trong dân gian, ngư dân địa phương gọi là đảo Dấu bởi nó được đánh dấu trên bản đồ làm mốc cho tàu thuyền qua lại các luồng lạch cửa biển.
Nhìn từ trên cao, đảo Dấu có hình trái tim, nổi bật giữa biển. Đây là một hòn đảo nguyên sinh, có diện tích 12,5 km2. Trên đảo không có dân sống cố định. Để ra đảo, du khách đi tàu từ bến trong khu du lịch Dấu, thời gian di chuyển khoảng 10 phút.
Ít ai biết rằng, tại đảo Dấu đặt mốc cao độ quốc gia (cao độ 0), điểm chuẩn để thiết lập lưới cao độ trên toàn lãnh thổ. Trước năm 1975, Việt Nam từng tồn tại hai mốc cao độ 0 ở Hòn Dấu và Mũi Nai (Hà Tiên). Sau ngày đất nước thống nhất, Hòn Dấu được lựa chọn là mốc duy nhất cho hệ độ cao quốc gia.
Anh Trần Minh Quân, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi từng nghe nói đảo Dấu là nơi đặt mốc cao độ quốc gia nhưng đến tận nơi mới thấy hết ý nghĩa. Đây giống như điểm bắt đầu của mọi công trình trên đất nước".
Ngọn Hải Đăng 130 tuổi
Song hành với “mốc cao độ 0 quốc gia” là ngọn hải đăng cổ được xây dựng cuối thế kỷ XIX. Công trình có chiều cao 63,5 m so với mực nước biển, được thiết kế theo hai phần chính gồm tòa trưng bày và tháp đèn, chính thức phát sáng từ tháng 6/1898, với tầm chiếu sáng khoảng hơn 20 hải lý. Không chỉ là thiết bị hàng hải, hải đăng Hòn Dấu còn là chứng nhân lịch sử và là 1 trong 3 ngọn hải đăng cổ nhất Việt Nam.
Theo thông tin được đăng tải trên trang web lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng, thực dân Pháp chiếm đóng Hải Phòng năm 1873. 3 năm sau, năm 1876 xây dựng cảng Hải Phòng và đến năm 1884 ngọn hải đăng trên đảo Dấu được khởi công và hoàn thành vào năm 1896.
Đây là một ngọn hải đăng có vị trí quan trọng trong việc hướng dẫn tàu thuyền ra vào cảng Hải Phòng. Vì vậy, thực dân Pháp đã bố trí tại đây một lực lượng mạnh để bảo vệ đảo. Đầu năm 1950, bộ đội chủ lực Kiến An đã có trận tập kích đánh phá hải đăng nhằm không cho tàu thuyền của thực dân Pháp ra vào cảng Hải Phòng. Hòa bình lập lại, hải đăng Hòn Dấu được khôi phục làm nhiệm vụ hướng dẫn tàu thuyền của năm châu cập cảng Hải Phòng, đồng thời hướng dẫn ngư dân làm ăn trên biển.
Trong thời gian chiến tranh phá hoại miền Bắc, đế quốc Mỹ đã thực hiện 116 trận oanh kích ác liệt, đảo Dấu trở thành túi đựng bom đạn. Năm 1967, ngọn hải đăng bị bom Mỹ đánh đổ. Sau đó, ta xây dựng công trình khác. Đêm đêm ngọn hải đăng vẫn nháy sáng làm tín hiệu cho tàu thuyền đi lại.
Ngày nay, tới đảo Dấu, du khách sẽ được leo lên tận pha đèn trên cùng của ngọn hải đăng bằng một cầu thang gỗ 125 bậc xoáy trôn ốc. Từ hành lang tròn của ngọn hải đăng, du khách phóng tầm mắt hướng ra biển trời bát ngát. Chị Nguyễn Hoài Anh ở phường Lê Chân chia sẻ từng đi nhiều nơi có hải đăng nhưng ở đây có cảm giác rất khác. Ngọn hải đăng từng đứng vững giữa bom đạn và thấy tự hào, trân trọng hơn rất nhiều về lịch sử cũng như giá trị của hòn đảo này.
Đánh thức hòn ngọc thô
Không chỉ có giá trị kỹ thuật và lịch sử, đảo Hòn Dấu còn giữ được hệ sinh thái gần như nguyên sinh với hàng nghìn cây đa, si cổ thụ đã được xếp hạng cây di sản, thảm thực vật phong phú và những bãi đá tự nhiên bao quanh mép nước được ví đẹp như gành đá đĩa tại Phú Yên (nay là tỉnh Đắk Lắk).
Trên đảo còn có đền Nam Hải Thần Vương, trung tâm tín ngưỡng của ngư dân Đồ Sơn. Lễ hội diễn ra vào tháng hai âm lịch hằng năm là dịp người dân tạ ơn biển cả, cầu mong mùa cá thuận lợi. Chính sự giao thoa giữa giá trị kỹ thuật quốc gia, di tích kháng chiến, tín ngưỡng dân gian và cảnh quan sinh thái đã tạo nên một Dấu độc đáo hiếm nơi nào có được.
Dù được công nhận là Di tích và Danh lam thắng cảnh cấp quốc gia từ năm 2009, song hoạt động du lịch tại đảo Dấu hiện còn khá khiêm tốn. Hạ tầng đón khách, sản phẩm trải nghiệm chuyên đề về “km số 0”, không gian trưng bày khoa học về hệ độ cao quốc gia hay bảo tàng hàng hải vẫn chưa được đầu tư tương xứng.
Ông Phạm Hoàng Tuấn, Phó Chủ tịch UBND phường Đồ Sơn cho biết địa phương xác định mọi dự án phát triển du lịch trên đảo đều được xem xét thận trọng, bảo đảm không phá vỡ cảnh quan tự nhiên, đồng thời phát huy giá trị đặc sắc của Hòn Dấu, góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch của phường.
Thời gian tới, phường định hướng phát triển du lịch theo chiều sâu, lấy các giá trị đặc trưng như mốc cao độ 0 quốc gia và ngọn hải đăng cổ làm điểm nhấn, gắn với trải nghiệm sinh thái biển, rừng nguyên sinh và giáo dục truyền thống. Trước mắt, địa phương nghiên cứu xây dựng tuyến đường quanh đảo để thuận tiện cho du khách tham quan, đồng thời thúc đẩy kết nối giao thông từ đất liền ra đảo, mở ra thêm cơ hội khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch Hòn Dấu.