Hương sắc đất Cảng trong 'vườn hoa' nghệ thuật Việt
Từ những sân khấu nơi chiến hào biên giới năm xưa đến các sân khấu lớn trong và ngoài nước hôm nay, các nữ ca sĩ đất Cảng đã góp phần tạo nên sắc màu riêng cho âm nhạc Việt Nam.
Những giọng ca giàu nội lực
Ở lớp nghệ sĩ được phong tặng danh hiệu cao quý từ sớm, Nghệ sĩ Nhân dân Tố Uyên và Nghệ sĩ Nhân dân Hà Vy là hai gương mặt tiêu biểu.
Sinh năm 1963 tại huyện An Lão (trước đây), Nghệ sĩ Nhân dân Tố Uyên trưởng thành từ Đoàn Chèo Văn công Quân khu 3 và được đào tạo bài bản tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Chị gây ấn tượng với chất giọng đằm thắm, giàu âm hưởng dân gian qua nhiều ca khúc quen thuộc như “Bình Trị Thiên khói lửa”, “Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh”, “Làng tôi”… Hai album “Dòng sông quê anh, dòng sông quê em” và “Khúc hát sông quê” thể hiện rõ phong cách trữ tình - dân gian đặc trưng. Trong từng câu hát, Tố Uyên mang theo sự nền nã, nhân hậu của người phụ nữ đất Cảng cùng phong thái kỷ luật của một nghệ sĩ - chiến sĩ từng nhiều năm công tác trong quân đội.
Nếu Tố Uyên đại diện cho chiều sâu dân gian thì Hà Vy là tiếng hát gắn với một thời lửa đạn. Sinh năm 1956 tại huyện Thủy Nguyên (trước đây), bà gia nhập Đoàn văn công Công an nhân dân vũ trang khi mới 17 tuổi, sau đó công tác tại Đoàn văn công Bộ đội Biên phòng. Trong những năm 1978, 1979, Hà Vy từng biểu diễn trong hầm trú ẩn, hang đá, trên tuyến đầu biên giới. Những ca khúc như “Ngày mai anh lên đường”, “Hoa sim biên giới”, “Hành khúc ngày và đêm”… gắn liền với tên tuổi bà. Từ danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú năm 1997 đến Nghệ sĩ Nhân dân năm 2024 là hành trình bền bỉ của một giọng ca dành trọn đời cho nghệ thuật và Tổ quốc.
Tiếp nối thế hệ ấy là các nghệ sĩ đương thời vừa giữ lửa truyền thống vừa làm mới đời sống âm nhạc thành phố. Nghệ sĩ Nhân dân Khánh Hòa, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật đương đại Hải Phòng, không chỉ sở hữu giọng hát thiên phú mà còn có tư duy tổ chức nghệ thuật hiện đại. Hơn ba thập kỷ cống hiến, chị vừa tỏa sáng trên sân khấu vừa tham gia chỉ đạo nghệ thuật nhiều chương trình lớn của thành phố, góp phần đưa Nhà hát Nghệ thuật đương đại Hải Phòng trở thành điểm sáng trong phong trào “Sáng đèn Nhà hát thành phố”.
Trong khi đó, nghệ sĩ Nhân dân Nhật Thuận, Đội trưởng Đội ca Đoàn văn công Quân khu 3, ghi dấu với chất giọng nữ cao sáng, giàu nội lực. Những ca khúc về người lính qua tiếng hát chị vừa hùng tráng vừa thánh thót, như “Vũ điệu con cò”, “Em chỉ hát lời của biển”… Với chị, nghệ thuật không chỉ là biểu diễn mà còn là một sứ mệnh tinh thần.
Lớp nghệ sĩ trẻ cũng tiếp tục khẳng định vị thế của âm nhạc đất Cảng. Nghệ sĩ Ưu tú Phương Anh nổi bật với giọng trầm hiếm trong dòng nhạc đỏ; Phạm Thu Hà được mệnh danh là “họa mi bán cổ điển” với chất soprano trong sáng của dòng thính phòng; còn Vicky Nhung đại diện cho phong cách trẻ trung, hiện đại, đa dạng thể loại. Cùng nhiều ca sĩ khác, họ cho thấy sức sống liên tục của âm nhạc Hải Phòng qua từng thế hệ.
Thanh âm của thành phố Cảng
Trong dòng chảy âm nhạc Hải Phòng, các nữ ca sĩ không chỉ là người biểu diễn mà còn là những “người giữ hồn” cho âm nhạc. Họ mang vào từng ca khúc sự tinh tế, dịu dàng và khả năng truyền tải cảm xúc sâu lắng - yếu tố đặc biệt quan trọng với các dòng nhạc dân gian, cách mạng, trữ tình và thính phòng.
Trong bối cảnh Hải Phòng đang triển khai Đề án xây dựng “Thành phố Âm nhạc”, việc phát huy nguồn lực nghệ sĩ, trong đó có các nữ ca sĩ, càng trở nên quan trọng. Đây không chỉ là mục tiêu quảng bá hình ảnh đô thị mà còn là định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, tạo dựng “thương hiệu mềm” cho thành phố Cảng.
Nhạc sĩ Duy Thái, Chủ tịch Hội Âm nhạc Hải Phòng cho rằng nhiều nữ ca sĩ đất Cảng đã thành danh không chỉ tại quê nhà mà còn trên phạm vi cả nước và quốc tế. Theo ông, bên cạnh sự khổ luyện, giọng ca còn là “lộc trời cho”, vì thế khi một địa phương sở hữu những chất giọng quý, đó là tài sản tinh thần cần được trân trọng và phát huy.
Ông cũng nhấn mạnh, cùng với phát triển hạ tầng và kinh tế, thành phố cần quan tâm hơn đến đời sống tinh thần của người dân. Việc tôn vinh các nữ nghệ sĩ tiêu biểu, tạo điều kiện để họ tham gia nhiều hơn vào các chương trình nghệ thuật lớn, các dự án sáng tạo và hoạt động giao lưu quốc tế sẽ góp phần nuôi dưỡng môi trường âm nhạc chuyên nghiệp, đồng thời truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.
Trong hành trình hướng tới “Thành phố Âm nhạc”, những giọng ca như Tố Uyên, Hà Vy, Khánh Hòa, Nhật Thuận, Phương Anh, Phạm Thu Hà hay Vicky Nhung... không chỉ là niềm tự hào của quá khứ mà còn có thể trở thành những “đại sứ văn hóa”, đồng hành cùng thành phố trong các hoạt động nghệ thuật, đào tạo và phát hiện tài năng mới.
Nhân Ngày Quốc tế phụ nữ 8/3, nhìn lại hành trình của các nữ ca sĩ Hải Phòng có thể thấy họ không chỉ làm đẹp cho âm nhạc mà còn góp phần khắc họa hình ảnh người phụ nữ Việt Nam: bản lĩnh, giàu tình cảm và luôn nỗ lực vươn lên. Trong “vườn hoa” nghệ thuật Việt Nam, hương sắc đất Cảng vẫn luôn đậm đà - như sắc đỏ hoa phượng mỗi mùa hè trở lại, rực rỡ và bền bỉ với thời gian.