Hội làng giữ hồn xưa, tỏa sức sống mới
Giữa nhịp sống hiện đại, hội làng ở Hải Phòng vẫn bền bỉ gìn giữ bản sắc văn hóa Việt.
Sợi dây kết nối cộng đồng
Với người Việt, mùa xuân không chỉ là thời khắc chuyển sang năm mới mà còn là mùa của lễ hội. Hội làng là không gian văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng cư dân nông thôn từ bao đời, mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Phần lớn lễ hội gắn với tục thờ thành hoàng làng, những nhân vật được cộng đồng tôn vinh vì có công với dân, với nước. Thông qua các nghi thức rước, tế, dâng hương… người dân thể hiện lòng tri ân tiền nhân, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, mùa màng tươi tốt.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, hội làng cũng đứng trước nguy cơ thương mại hóa, mai một nghi thức cổ truyền… Trước tình trạng đó, nhiều địa phương của Hải Phòng đã chủ động làm mới lễ hội theo hướng bài bản, văn minh, nhưng vẫn tôn trọng truyền thống.
Tại Lễ hội chùa Bạch Hào (xã Thanh Hà), không khí trẩy hội đầu xuân vẫn giữ được vẻ trang nghiêm. Ngôi chùa có lịch sử từ thời Lý, thờ Phật và vua Trần Nhân Tông, được xếp hạng di tích quốc gia từ năm 1993. Lễ hội diễn ra trong 2 ngày với đầy đủ nghi thức rước sắc phong, dâng hương cùng các trò dân gian như bơi thuyền, nấu cơm trên thuyền, bắt vịt… Việc duy trì trọn vẹn cả phần lễ và phần hội giúp lễ hội thu hút đông đảo du khách mà không đánh mất bản sắc.
Không khí ấy cũng hiện rõ ở Lễ hội đình Phù Cựu (xã Hồng Châu). Trong tiếng trống lân rộn ràng, đoàn rước Thành hoàng với cờ lọng, kiệu bài vị tái hiện sinh động không gian văn hóa truyền thống.
Điểm đáng chú ý là lễ hội không chỉ dừng ở nghi lễ mà còn mở rộng các hoạt động cộng đồng như: người cao tuổi thi đấu bóng chuyền hơi, biểu diễn văn nghệ, thi cờ tướng… Ông Lê Tiến Đạt, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Hồng Châu cho biết việc kéo dài thời gian tổ chức 1,5 ngày nhằm tạo thêm không gian vui xuân cho người dân. Đây là cách làm linh hoạt, phù hợp đời sống hiện đại.
Ở đình Cung Chúc (xã Vĩnh Thịnh), từ năm 2010 đến nay, lễ hội được tổ chức đều đặn với các nghi thức cổ như mộc dục, rước kiệu từ bốn miếu về đình, hát thờ cửa đình. Song song là các hoạt động nghệ thuật như ca trù, chèo, múa rối nước, thi cờ người, kéo co… tạo sức hút cho nhiều lứa tuổi.
Một điểm đáng chú ý của lễ hội là hoạt động đùa hồ bắt cá, được xem là nét riêng hiếm gặp trong các lễ hội tại Hải Phòng. Theo quan niệm dân gian, người bắt được cá lớn nhất để dâng thành hoàng sẽ gặp may mắn trong năm mới. Dù mang màu sắc tín ngưỡng, hoạt động này đang được tổ chức theo hướng vui khỏe, an toàn, tránh mê tín.
Bảo tồn những giá trị xưa
Một trong những ví dụ sinh động về sức sống của hội làng là lễ hội hát đúm vùng tổng Phục, nay thuộc phường Nam Triệu. Từ mùng 2 đến mùng 5 Tết, không gian nơi đây rộn ràng tiếng hát đối đáp nam nữ, loại hình dân ca đặc trưng của cư dân ven biển Bắc Bộ.
Chị Vũ Thị Thúy, người dân địa phương kể rằng từ nhỏ đã theo mẹ đi nghe hát đúm và “mê mẩn tiếng hát giản dị mà thấm tình người”. Với nhiều người xa quê, trở về đứng giữa hội hát đầu xuân mang ý nghĩa tinh thần rất lớn.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, các địa phương trong vùng tổng Phục được quy tụ về một phường, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc bảo tồn di sản. Ông Nguyễn Hồng Khoa, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Nam Triệu nhận định lễ hội năm nay lan tỏa mạnh mẽ bản sắc văn hoá địa phương nhờ sự chung tay của chính quyền và nhân dân.
Cũng theo hướng phát huy giá trị di sản gắn với phát triển, phường An Phong tổ chức lễ hội bơi trải đền, chùa Ngọ Dương như một điểm nhấn văn hóa, du lịch. Lễ hội tưởng nhớ Thành hoàng Hoàng Độ cư sĩ, vị tướng thời Hai Bà Trưng, đồng thời tạo sân chơi thể thao sôi động.
Một điểm mới của lễ hội là trải bơi truyền thống được chế tác bằng vật liệu composite nhẹ, bền nhưng vẫn giữ nguyên hình tượng rồng trong dân gian. Bên cạnh đó, các hoạt động như hát quan họ trên sông, thi bơi vòng đơn, vòng kép, giao lưu văn nghệ… góp phần làm cho lễ hội thêm sôi động, hấp dẫn du khách. Năm 2020, lễ hội được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị bền vững của việc bảo tồn gắn với phát triển.
Điểm qua một số hội làng tiêu biểu, có thể thấy, nhiều hội làng vẫn giữ được sức hút nhờ cách tổ chức phù hợp với đời sống hiện đại. Khi người dân trực tiếp tham gia từ khâu chuẩn bị đến biểu diễn, lễ hội trở thành một không gian sinh hoạt văn hóa sôi động và giàu sức sống.
Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, hội làng vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay với nhiều hình thức mới mẻ. Dù xã hội ngày càng phát triển, những giá trị cốt lõi như tinh thần cộng đồng, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và niềm tự hào quê hương vẫn luôn là sợi dây xuyên suốt, gắn kết các thế hệ.