Luật An toàn thực phẩm bộc lộ hạn chế
Chỉ trong thời gian ngắn đầu năm 2026, nhiều vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm bị phát hiện cho thấy Luật An toàn thực phẩm hiện hành đang bộc lộ không ít hạn chế.
Nhiều vụ vi phạm
Trưa 12/1, Đội Quản lý thị trường số 11 (Quản lý thị trường thành phố Hải Phòng) phối hợp Công an xã Gia Lộc kiểm tra đột xuất một cơ sở kinh doanh thực phẩm tại khu đô thị mới Cao Dương. Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện hơn 7.000 gói thực phẩm các loại như thịt viên vị bò, bít tết da cá, cánh gà… được đóng gói trong túi nilon nhưng trên bao bì không ghi thông tin về nguồn gốc, xuất xứ. Toàn bộ số hàng hóa trị giá khoảng 9 triệu đồng, tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng nếu đưa ra thị trường. Cơ sở đã bị thu hồi, tiêu hủy toàn bộ hàng hóa vi phạm và xử phạt hành chính 15,5 triệu đồng.
Trước đó, ngày 9/1, Công an xã Vĩnh Am cũng kiểm tra cơ sở sản xuất rượu gạo Thạnh Hương (xã Vĩnh Am), phát hiện hoạt động sản xuất không có giấy phép và không bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm. Chủ cơ sở bị xử phạt 21 triệu đồng, đồng thời buộc khắc phục, hoàn thiện các thủ tục pháp lý theo quy định.
Những vụ việc trên không phải cá biệt. Tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc, thực phẩm giả, kém chất lượng vẫn xuất hiện trên thị trường, gây lo ngại cho người tiêu dùng và đặt ra áp lực lớn đối với cơ quan quản lý.
Khi các vụ thực phẩm bẩn, thực phẩm không rõ nguồn gốc liên tục bị phát hiện, sự lo lắng của người dân về chất lượng bữa ăn hằng ngày cũng ngày càng tăng. Chị Nguyễn Thu Hương, ở phường Hải An nhận xét người tiêu dùng rất khó phân biệt đâu là thực phẩm an toàn, đâu là thực phẩm kém chất lượng. Nếu có quy định rõ hơn về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chặt từ sản xuất đến lưu thông, người dân sẽ yên tâm hơn. Tôi nghĩ việc sửa Luật An toàn thực phẩm là cần thiết để bảo vệ sức khỏe của người tiêu dùng.
Không chỉ người tiêu dùng, nhiều hộ kinh doanh thực phẩm cũng mong muốn hệ thống pháp luật minh bạch, chặt chẽ hơn để tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Anh Trần Văn Minh, tiểu thương kinh doanh thực phẩm phường Gia Viên chia sẻ những người kinh doanh nghiêm túc cũng bị ảnh hưởng khi thị trường có thực phẩm kém chất lượng. Nếu luật được sửa theo hướng quản lý chặt nguồn gốc và xử lý nghiêm vi phạm sẽ vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa bảo vệ những người làm ăn chân chính.
Luật chưa theo kịp thực tiễn
Sau 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm góp phần hình thành khung pháp lý cho công tác quản lý nhà nước ở lĩnh vực này. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều quy định không còn phù hợp.
Một trong những hạn chế là hệ thống pháp luật liên quan đến quản lý thực phẩm còn phân tán. Việc kiểm soát chất lượng hàng hóa hiện do Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa điều chỉnh; kiểm soát an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm; còn xử lý hàng giả lại dựa vào các quy định xử phạt trong lĩnh vực thương mại. Điều này khiến việc quản lý toàn diện chất lượng và an toàn thực phẩm chưa thật sự đồng bộ.
Bên cạnh đó, mô hình tổ chức quản lý an toàn thực phẩm còn phân tán giữa nhiều ngành, nhiều cấp. Cơ chế hậu kiểm vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế, trong khi luật chưa quy định đầy đủ về truy xuất nguồn gốc thực phẩm bằng các công cụ hiện đại như mã vạch, mã QR.
Ở góc độ pháp lý, nhiều chuyên gia cho rằng việc sửa đổi luật là cần thiết để theo kịp sự phát triển của thị trường thực phẩm hiện nay. Luật sư Nguyễn Thị Thùy, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố nhận định Luật An toàn thực phẩm hiện hành còn nặng về thủ tục trước khi sản phẩm ra thị trường, trong khi cơ chế hậu kiểm chưa đủ mạnh. Việc sửa luật cần chuyển mạnh sang kiểm soát chất lượng trong suốt quá trình sản xuất, lưu thông và tiêu thụ sản phẩm. Điểm quan trọng của dự thảo sửa đổi là tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và tổ chức đứng tên công bố sản phẩm.
“Nếu quy định rõ trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân đứng tên công bố sản phẩm, đồng thời bổ sung cơ chế truy xuất nguồn gốc bằng mã vạch, mã QR và yêu cầu kiểm nghiệm đầy đủ chỉ tiêu chất lượng, việc kiểm soát thực phẩm trên thị trường sẽ hiệu quả hơn”, luật sư Thùy phân tích.
Trước những bất cập của luật hiện hành, Chính phủ quyết định trình Quốc hội xem xét đưa dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội. Việc sửa đổi luật được kỳ vọng sẽ hoàn thiện hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo hướng đồng bộ, tăng cường hậu kiểm, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả kiểm soát thị trường.
Tuy nhiên, sửa đổi luật chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là quá trình xây dựng các quy định phải bám sát thực tiễn, khắc phục triệt để những khoảng trống pháp lý bộc lộ trong nhiều năm qua, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ với các luật liên quan. Chỉ khi luật được thiết kế chặt chẽ và được thực hiện nghiêm minh, thị trường thực phẩm mới thực sự minh bạch, an toàn, củng cố niềm tin của người tiêu dùng.