Rộn ràng trò chơi dân gian
Mỗi dịp đầu năm, nhiều vùng quê lại náo nức mở hội làng. Sau phần lễ trang nghiêm, phần hội rộn ràng với các trò chơi dân gian, thu hút đông đảo người dân tham gia, tạo nên không khí vui tươi.
Về với không khí hội làng
Sớm đầu xuân, tôi về Lễ hội truyền thống đình làng Quang Bị ở xã Trường Tân. Từ xa, tiếng trống hội rộn ràng. Giữa sân đình, cuộc thi kéo co diễn ra sôi nổi. Hai đội thanh niên ghì chặt sợi dây thừng, chân bám chặt xuống nền đất, dồn sức kéo trong tiếng trống giục và tiếng hò reo vang dậy. Mỗi lần dây kéo nghiêng về một phía, đám đông lại vỡ òa trong tiếng vỗ tay cổ vũ.
Ở góc sân bên kia, trò đập niêu đất thu hút đông đảo người xem. Người chơi bịt mắt, tay cầm gậy dò dẫm tiến về phía trước theo chỉ dẫn, cổ vũ của người xem. Chiếc niêu đất treo lơ lửng trước sân đình. Mỗi cú vung gậy hụt lại khiến đám đông bật cười thích thú, còn khi cây gậy chạm trúng, chiếc niêu vỡ tung trong tiếng reo hò vang dậy.
Những ngày đầu xuân, không khí hội làng cũng rộn ràng ở nhiều địa phương khác của thành phố. Trong dòng người đổ về lễ hội vật làng Vĩnh Khê (phường An Hải) có lịch sử gần 700 năm, anh Nguyễn Văn Tuấn (35 tuổi ở phường Lê Chân) dắt theo con trai hòa mình vào các hội thi và các trò chơi dân gian được tổ chức tại đây. Năm nào cũng vậy, cứ đến lễ hội xuân, anh lại đưa con về làng Vĩnh Khê xem các trò chơi dân gian.
Anh Tuấn cho biết: “Tôi sinh ra ở quê nên từ nhỏ quen với không khí hội làng, quen với tiếng trống hội và những trò chơi dân gian... Bây giờ đưa con đi cùng để cháu được tận mắt xem, được hòa vào không khí lễ hội, cảm nhận sự rộn ràng của lễ hội mùa xuân”.
Theo anh Tuấn, những trò chơi dân gian tuy giản dị nhưng luôn mang lại cảm giác gần gũi, gợi nhớ ký ức tuổi thơ của nhiều người. Mỗi lần nghe trống rộn ràng cùng tiếng hò reo quanh sân hội là lại thấy không khí làng quê như sống dậy. “Tôi muốn con mình cũng có những trải nghiệm như thế, giúp con hiểu hơn về truyền thống và nét đẹp văn hóa của quê hương”, anh Tuấn nói.
Với nhiều gia đình, lễ hội không chỉ là dịp du xuân mà còn là cơ hội để thế hệ trẻ tiếp cận với những giá trị văn hóa truyền thống. Những trò chơi như pháo đất, kéo co, đấu vật… vì thế vẫn giữ được sức hút riêng, trở thành ký ức đẹp trong mỗi mùa lễ hội. Không phân biệt tuổi tác hay nghề nghiệp, mọi người đều có thể hòa mình vào cuộc vui. Người chơi và người xem gần như hòa vào bầu không khí sôi động của ngày hội.
Gìn giữ cho đời sau
Không chỉ tạo nên không khí rộn ràng mỗi độ xuân về, các trò chơi dân gian trong lễ hội mùa xuân còn mang trong mình nhiều lớp giá trị văn hóa bền bỉ theo thời gian. Từ những hoạt động tưởng chừng đơn giản, người dân làng quê gửi gắm vào đó tinh thần cộng đồng, sự gắn kết và cả những quan niệm về cuộc sống được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Theo nhà sử học Tăng Bá Hoành, các trò chơi dân gian trong lễ hội ngày xuân không chỉ là hình thức vui chơi mà còn là “ký ức văn hóa của cộng đồng”. Ông cho rằng, trong xã hội nông nghiệp truyền thống, lễ hội làng đầu xuân là dịp quan trọng để người dân tạm gác công việc đồng áng, cùng tụ họp, sinh hoạt và tái hiện đời sống văn hóa của cộng đồng. Phần hội với các trò chơi dân gian vì thế trở thành không gian để mọi người cùng chia sẻ niềm vui, thể hiện tinh thần đoàn kết và sự gắn bó với quê hương.
“Điểm đặc biệt của trò chơi dân gian là tính cộng đồng rất cao. Người tham gia không chỉ là người chơi mà còn có đông đảo người xem cổ vũ, tạo nên bầu không khí sôi động. Chính sự hòa quyện ấy giúp lễ hội làng trở thành sinh hoạt văn hóa tập thể đặc sắc của cư dân nông thôn. Vì vậy, khi những trò chơi ấy còn tồn tại, nghĩa là ký ức văn hóa của làng quê vẫn đang được tiếp nối”, ông Hoành nhận định.
Nhiều trò chơi dân gian ở vùng đất Cảng được lưu truyền qua nhiều thế hệ vì gắn chặt với đời sống sinh hoạt và tập quán của người dân. Những trò chơi ấy thường dễ tổ chức, gần gũi với điều kiện sinh hoạt của làng quê và ai cũng có thể tham gia. Qua thời gian, dần trở thành một phần không thể thiếu trong lễ hội, góp phần tạo nên bản sắc riêng của mỗi vùng quê.
Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều loại hình giải trí mới xuất hiện, những trò chơi dân gian trong lễ hội làng vẫn giữ được sức hút riêng. Điều đó cho thấy giá trị văn hóa của các hoạt động này không hề mai một, trái lại còn được cộng đồng trân trọng và gìn giữ.
Thông tin từ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hải Phòng có gần 4.000 di tích, 1.289 lễ hội. Các lễ hội ở Hải Phòng rất đa dạng, có nhiều thể loại, phù hợp với nhiều lứa tuổi. Một số trò chơi dân gian tiêu biểu như vật truyền thống làng Vĩnh Khê (phường An Hải), giải vật Cổ Trai tại Từ đường họ Mạc (xã Kiến Hưng); cờ người ở đền đình Sượt (phường Lê Thanh Nghị); giã bánh giày ở đền Cao (phường Lê Đại Hành), pháo đất ở chùa Côn Sơn (phường Trần Hưng Đạo)...