Người cựu binh cần mẫn tìm kiếm, đưa hài cốt đồng đội về quê hương

Đau đáu vì nghĩa tình đồng đội

Ở tuổi ngoài 80, khi nhiều người đã chọn cuộc sống an nhàn bên con cháu, ông Trần Đại Dương, nguyên Chi hội trưởng Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam tỉnh Hải Dương (nay là Phó Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Hải Phòng, phụ trách Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Tây Hải Phòng), vẫn miệt mài tìm kiếm, xác minh thông tin để đưa những người lính đã ngã xuống trở về với quê hương. Với ông, đó không chỉ là trách nhiệm mà còn là món nợ ân tình với những đồng đội đã nằm lại nơi chiến trường.

Ông Dương từng là người lính của Sư đoàn 324, trực tiếp tham gia nhiều trận đánh ác liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Những năm tháng chiến tranh đã để lại trong ông ký ức không thể nào quên. Ông từng chứng kiến bom đạn kẻ thù cướp đi sinh mạng của nhiều đồng đội, từng cùng đồng đội vội vã chôn cất những người lính vừa ngã xuống ngay giữa chiến trường khốc liệt. “Có những người hôm trước còn trò chuyện, hôm sau đã nằm lại nơi rừng sâu. Nhiều đồng đội không kịp để lại một dòng địa chỉ cho gia đình. Khi chiến tranh qua đi, tôi luôn day dứt nghĩ rằng họ vẫn đang chờ ngày trở về quê hương”, ông Dương chia sẻ.

Có lẽ chính những ký ức ấy đã thôi thúc ông dành phần lớn quãng đời sau chiến tranh cho hành trình tìm lại thông tin các liệt sĩ. Khi chưa có tổ chức chính thống, ông cùng một số đồng đội tự tìm kiếm thông tin liệt sĩ chưa có người nhận trên nhiều nghĩa trang để gửi về gia đình liệt sĩ. Khi Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam tỉnh Hải Dương được thành lập năm 2017, ông Dương là một trong những người tham gia tích cực và đảm nhận vai trò Chi hội trưởng.

Công việc của ông và các hội viên không hề đơn giản. Thời gian đã lùi xa hàng chục năm, nhiều hồ sơ thất lạc, tên tuổi, đơn vị hoặc địa danh nơi hy sinh của các liệt sĩ có khi bị ghi chép sai lệch. Để tìm ra thông tin chính xác, ông phải đối chiếu nhiều nguồn dữ liệu từ danh sách liệt sĩ của các địa phương, hồ sơ đơn vị chiến đấu, thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ đến dữ liệu của Cục Chính sách (Tổng cục Chính trị, Bộ Quốc phòng).

Không ít lần ông cùng các hội viên lặn lội tới nhiều nghĩa trang liệt sĩ ở các tỉnh phía Nam, miền Trung để kiểm tra từng bia mộ. Nhờ sự kiên trì ấy, nhiều năm qua Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam tỉnh Hải Dương (nay là Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Tây Hải Phòng) đã thu thập, xác minh và thông báo thông tin phần mộ của 5.287 liệt sĩ quê tỉnh Hải Dương trước đây tới các địa phương. Từ những thông tin đó, nhiều gia đình đã tìm được nơi an nghỉ của người thân sau hàng chục năm mòn mỏi chờ đợi.

Chi hội cũng kết nối hỗ trợ di chuyển 32 hài cốt liệt sĩ về quê nhà, trong đó có nhiều gia đình không đủ điều kiện kinh tế được hỗ trợ chi phí vận chuyển bằng tàu hỏa hoặc ô tô. Ngoài ra, chi hội còn hỗ trợ giám định ADN cho một số trường hợp để xác định danh tính liệt sĩ.

Làm bằng mệnh lệnh từ trái tim

Mỗi hài cốt liệt sĩ được trở về quê hương là một niềm vui không thể diễn tả bằng lời đối với gia đình và người thân. Một trong những trường hợp khiến ông Dương nhớ mãi là hành trình tìm lại thông tin của liệt sĩ Nguyễn Văn Tâm, quê ở phường Ái Quốc. Liệt sĩ Tâm hy sinh năm 1969 tại chiến trường phía Nam, hài cốt được quy tập về một nghĩa trang liệt sĩ tại tỉnh Đồng Nai. Tuy nhiên, trong hồ sơ, tên đệm của liệt sĩ bị ghi nhầm từ “Nguyễn Văn Tâm” thành “Nguyễn Minh Tâm”, khiến nhiều năm gia đình, địa phương không thể tìm thấy.

Sau khi phát hiện sự nhầm lẫn này trong quá trình rà soát thông tin, ông Dương và các hội viên đã kiên trì xác minh, đối chiếu hồ sơ để làm rõ danh tính liệt sĩ và báo về địa phương, gia đình. Năm 2025, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Tâm đã được đưa về quê nhà. Trong lễ đón nhận và truy điệu hài cốt liệt sĩ, nhiều người không cầm được nước mắt xúc động. Anh Nguyễn Đức Thành, cháu của liệt sĩ chia sẻ: “Gia đình chúng tôi rất vui mừng khi đưa được hài cốt của chú Tâm trở về quê hương. Dù nhiều năm đã trôi qua, nhưng gia đình vẫn luôn đau đáu nhớ về chú. Nhờ sự giúp đỡ của các bác trong Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ, tâm nguyện bấy lâu của gia đình tôi đã được thực hiện”.

Không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm thông tin liệt sĩ, ông Dương cùng các hội viên còn tích cực kết nối để chăm lo cho thân nhân liệt sĩ và người có công. Cụ thể, chi hội đã kết nối xây dựng 7 căn nhà tình nghĩa, tặng 6 sổ tiết kiệm, hàng trăm suất quà cho gia đình liệt sĩ và người có công; trao 62 chiếc xe lăn và nhiều vật dụng thiết yếu cho những gia đình khó khăn.

Tất cả những hoạt động ấy đều được thực hiện bằng tinh thần tự nguyện. Theo ông Dương, đó là mệnh lệnh từ trái tim của người lính cụ Hồ. Chi hội không có kinh phí hoạt động, không có trụ sở riêng. Phần lớn công việc của chi hội đều do ông Dương tự làm tại nhà và mượn nhà văn hóa của khu dân cư để tổ chức các buổi hội họp, trao quà.

Hiện nay, ông Dương đang dành nhiều thời gian để hoàn thiện danh sách thông tin liệt sĩ theo từng xã, phường thuộc khu vực phía Tây thành phố Hải Phòng. Công việc này đã kéo dài hơn một năm. Tâm nguyện của ông là sau khi hoàn thiện, danh sách trên sẽ được gửi về các địa phương để thông báo tới từng gia đình liệt sĩ. Từ đó, những gia đình có nhu cầu có thể tìm đến nơi an nghỉ của người thân và đưa các anh trở về quê nhà.

Khu vực phía Tây thành phố Hải Phòng có tổng số hơn 38.900 liệt sĩ, phần lớn vẫn nằm lại ở các chiến trường hoặc các nghĩa trang ngoài tỉnh. Hành trình đưa các liệt sĩ trở về quê hương vì thế vẫn còn dài. Nhưng với tâm niệm chỉ cần còn đủ sức khỏe, ông Dương vẫn sẽ tiếp tục công việc thầm lặng ấy - công việc của một người lính chưa bao giờ quên đồng đội. Với ông, mỗi liệt sĩ trở về không chỉ là một hành trình khép lại sau hàng chục năm chờ đợi, mà còn là sự trở về của nghĩa tình, của ký ức và của lòng tri ân đối với những người đã hy sinh cho Tổ quốc.

NGỌC TUYỂN