Lan tỏa ý nghĩa lễ hội truyền thống
Các lễ hội đầu xuân tại Hải Phòng lan tỏa hình ảnh giàu bản sắc của địa phương, khẳng định nỗ lực trong gìn giữ và phát huy giá trị di sản của thành phố.
Gìn giữ nét đẹp truyền thống
Từ mồng 5 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, đông đảo người dân và du khách thập phương háo hức đón chờ lễ hội vật làng Vĩnh Khê (phường An Hải) tại di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đình Vĩnh Khê. Trải qua hơn 700 năm tồn tại, lễ hội vẫn giữ được nhiều nét đặc sắc riêng, trở thành một trong những sinh hoạt văn hóa tiêu biểu của cộng đồng địa phương.
Theo ông Trần Văn Trọng, Tổ trưởng Tổ dân phố Vĩnh Khê, nét độc đáo của lễ hội nằm ở hệ thống nghi lễ và luật thi đấu được lưu giữ theo lệ làng xưa. Từ nghi thức khai hội với lễ vật giao điệp đến quy định thi đấu không phân biệt hạng cân, độ tuổi, thời gian thi đấu… tất cả tạo nên không khí sôi nổi, thể hiện tinh thần thượng võ đặc trưng. Năm 2017, lễ hội vật làng Vĩnh Khê được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và sức sống bền bỉ của lễ hội trong đời sống cộng đồng.
Những năm gần đây, cùng với việc giữ gìn nghi lễ truyền thống, quy mô tổ chức lễ hội được mở rộng. Nhiều vận động viên đến từ các địa phương trong thành phố, các trung tâm thể dục thể thao và câu lạc bộ vật ở các tỉnh, thành phố khác tham gia tranh tài. Công tác tổ chức ngày càng bài bản hơn khi khu vực thi đấu được mở rộng, lắp đặt màn hình lớn tường thuật các trận đấu, giúp người dân và du khách theo dõi thuận tiện.
Để tạo không gian vui hội cho người dân, Ban Quản lý di tích và tổ dân phố huy động nguồn xã hội hóa tôn tạo một số hạng mục của đình làng như tường bao, cổng, vỉa hè, rãnh thoát nước. Điểm nhấn của đợt trùng tu là 15 bức tranh tường được đắp, vẽ công phu, tái hiện lịch sử đình làng, công lao của nhị vị Thành hoàng cũng như không gian lễ hội truyền thống. Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian và gian hàng giới thiệu sản vật địa phương cũng được tổ chức, góp phần tạo nên không khí lễ hội phong phú, hấp dẫn.
Không riêng lễ hội vật làng Vĩnh Khê, nhiều lễ hội di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khác trên địa bàn thành phố cũng được tổ chức thành công trong dịp đầu Xuân. Tiêu biểu như lễ hội bơi trải đền chùa Ngọ Dương (phường An Phong), lễ hội hát Đúm (phường Nam Triệu), lễ hội Từ Lương Xâm (phường Đông Hải)… Các lễ hội không chỉ thu hút đông đảo người dân địa phương mà còn để lại ấn tượng tốt đẹp đối với du khách thập phương. Dù đây là năm đầu tiên các lễ hội được tổ chức theo địa bàn hành chính mới, song các địa phương đều chủ động chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm trang trọng, an toàn và đúng nghi lễ truyền thống. Qua đó tiếp tục khẳng định nỗ lực của các địa phương cùng cộng đồng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể.
Bảo tồn gắn với phát huy giá trị di sản
Theo thống kê, trên địa bàn thành phố hiện có gần 4.000 di tích, trong đó có 2 di sản thế giới, 9 di tích quốc gia đặc biệt, hơn 250 di tích quốc gia và hàng trăm di tích cấp thành phố. Cùng với đó là gần 1.300 lễ hội truyền thống, 2 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh, 24 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 33 bảo vật quốc gia cùng đội ngũ nhiều nghệ nhân dân gian.
Trong số 24 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có nhiều lễ hội gắn với các di tích lịch sử - văn hóa tiêu biểu như lễ hội đền Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, lễ hội Nữ tướng Lê Chân, lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc, lễ hội truyền thống đền Cao An Phụ, lễ hội truyền thống đền Tranh… Đây là những giá trị văn hóa đặc sắc, phản ánh chiều sâu lịch sử và truyền thống của các địa phương nói riêng và thành phố nói chung.
Trong bối cảnh phát triển hiện nay, nhất là sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa ngày càng được quan tâm. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ, lưu truyền các giá trị văn hóa cho thế hệ mai sau mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống quê hương, đồng thời biến các di sản văn hóa phi vật thể trở thành nội lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Phó Chủ tịch UBND phường An Phong Trần Văn Hải, để phát huy giá trị lễ hội bơi trải đền chùa Ngọ Dương, địa phương chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội hằng năm bảo đảm trang trọng, đúng nghi lễ truyền thống, an toàn, tiết kiệm và phù hợp với nếp sống văn minh. Cùng với đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về ý nghĩa của việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể. Phường cũng tăng cường phối hợp với các cơ quan chuyên môn, các nhà nghiên cứu văn hóa và cộng đồng dân cư trong việc gìn giữ nghi lễ truyền thống, bảo tồn kỹ thuật bơi trải đặc thù, chú trọng truyền dạy cho thế hệ trẻ. Người dân được khuyến khích trực tiếp tham gia thực hành di sản, qua đó khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng trong công tác bảo tồn.
Từ thực tế cho thấy, khi được bảo tồn và phát huy đúng hướng, các lễ hội di sản văn hóa phi vật thể không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển văn hóa – du lịch. Đây cũng là nền tảng để các địa phương tiếp tục khai thác hiệu quả giá trị di sản, góp phần quảng bá hình ảnh thành phố, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong thời gian tới.