Thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh gắn với tiết kiệm năng lượng

Hướng tới phát triển “xanh” và “sạch”

Theo kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại cuộc họp Tổ Công tác bảo đảm an ninh năng lượng, chiến dịch tiết kiệm năng lượng đang được phát động trên phạm vi toàn xã hội. Bộ Công Thương được giao xây dựng các kịch bản tiết kiệm năng lượng và triển khai các giải pháp cụ thể, trong đó việc khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông sử dụng điện và nhiên liệu sạch được xác định là ưu tiên hàng đầu.

Trong bối cảnh Việt Nam cùng nhiều quốc gia đã cam kết mục tiêu tăng trưởng xanh, hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, năng lượng và giao thông vận tải được xem là hai lĩnh vực then chốt có mối liên hệ chặt chẽ.

Tiến sĩ Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh cho rằng, quá trình chuyển đổi này không chỉ liên quan đến công nghệ hay nguồn lực, mà còn phụ thuộc vào việc lựa chọn lộ trình phù hợp, nhất là khi điều kiện nguồn lực của Việt Nam còn hạn chế.

Thực tế cho thấy, mục tiêu hiện nay không chỉ dừng lại ở tiết kiệm năng lượng mà còn hướng tới phát triển “xanh” và “sạch”, với ba yêu cầu cơ bản là giảm ô nhiễm môi trường, đặc biệt tại các đô thị lớn; giảm phát thải theo cam kết quốc gia; và hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái tự nhiên.

Trong bối cảnh đó, xe điện đang dần trở thành một lựa chọn tất yếu, không chỉ từ góc độ công nghệ mà còn do sức ép từ thị trường và yêu cầu phát triển bền vững. Vì vậy, việc phát triển xe điện mang lại hai tác động song song.

Một mặt thúc đẩy đổi mới công nghệ, từ tiết kiệm năng lượng đến sử dụng các nguồn năng lượng thay thế. Mặt khác, nó làm thay đổi hành vi tiêu dùng, khi người dân ngày càng cân nhắc nhiều hơn đến yếu tố môi trường, an toàn và chi phí trong lựa chọn phương tiện.

Thực tế thị trường cho thấy xu hướng chuyển đổi đang diễn ra rõ nét. Ông Hoàng Hà, Tổng giám đốc VinFast Xe máy điện thị trường Việt Nam, cho biết, trong năm 2025, hơn 406.000 xe máy điện và 175.000 ô tô điện đã được người tiêu dùng Việt Nam lựa chọn. Nhiều người sau khi sử dụng xe điện không còn muốn quay lại xe xăng, dù hạ tầng sạc vẫn còn những hạn chế nhất định.

Hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng đồng bộ

Ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), thừa nhận bên cạnh những tín hiệu tích cực, quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh vẫn đối mặt với không ít thách thức, trong đó nổi bật là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hành lang pháp lý còn thiếu và chưa đồng bộ, đặc biệt liên quan đến pin, trạm sạc và an toàn vận hành.

Theo đó, nếu cuối năm 2024 gần như chưa có hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, thì đến cuối năm 2025 đã xây dựng được 28 tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan. Theo chỉ đạo của Thủ tướng tại Thông báo số 09, trong quý III phải hoàn thiện toàn bộ hành lang pháp lý liên quan đến trụ sạc, trạm sạc, quy trình sạc, cơ chế đấu nối và vận hành hệ thống.

Song song với hoàn thiện khung pháp lý, Bộ Công Thương cũng triển khai nhiều chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp xe điện. Các chính sách tập trung vào ưu đãi thuế, đất đai, tiền thuê đất và thuế thu nhập doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp được miễn thuế 4 năm đầu, giảm thuế trong 9 năm tiếp theo và áp dụng trong vòng 10 năm vận hành dự án.

Ngoài ra, các chương trình hỗ trợ kết nối thị trường, chuyển giao công nghệ và đào tạo doanh nghiệp cũng được triển khai nhằm nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước. Với những doanh nghiệp chưa đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng, các chương trình công nghiệp hỗ trợ sẽ giúp từng bước đáp ứng tiêu chuẩn để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhiều giải pháp cụ thể cũng được đề xuất như ưu tiên sử dụng phương tiện xanh trong khu vực công để tạo hiệu ứng lan tỏa; tập trung vào các lĩnh vực tiêu thụ lớn như vận tải đô thị, xe buýt với chính sách khuyến khích phù hợp; thúc đẩy tín dụng xanh với lãi suất thấp hơn 2 - 3% so với thị trường.

Bên cạnh đó, việc xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn sử dụng và bố trí hạ tầng sạc tại khu chung cư, khu dân cư được nhấn mạnh nhằm bảo đảm an toàn. Công tác đào tạo nguồn nhân lực cũng cần được đẩy mạnh, từ cập nhật chương trình đào tạo đến phát triển đội ngũ giảng viên chuyên môn.

Ở cấp địa phương, Hà Nội đang thể hiện quyết tâm cao với mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ taxi sẽ chuyển sang sử dụng năng lượng điện và năng lượng xanh. Hiện thành phố đang quản lý 14.375 xe taxi, trong đó 8.692 xe đã chuyển sang xe điện, chiếm 60%. Mục tiêu đặt ra là chuyển đổi toàn bộ 27.975 xe taxi sang xe điện trong thời gian tới.

Để đạt mục tiêu này, Hà Nội đang xây dựng nghị quyết với nhiều giải pháp hỗ trợ như hỗ trợ lãi vay, ưu đãi lãi suất, hỗ trợ đơn vị kinh doanh trạm sạc, ưu đãi giá trông giữ xe điện, phát triển đồng bộ hệ thống trạm sạc và xây dựng bộ tiêu chí xếp hạng taxi cùng hệ thống dữ liệu dùng chung.

Từ phía doanh nghiệp, ông Hoàng Hà cho biết VinFast đang xây dựng hệ sinh thái di chuyển Xanh toàn diện với 150.000 cổng sạc phủ khắp Việt Nam, dự kiến thêm 99 siêu trạm sạc phục vụ cùng lúc 100 ô tô điện với thời gian sạc chỉ 15 phút. Mạng lưới tủ đổi pin xe máy điện cũng đang được mở rộng.

Cùng với đó, nhiều chính sách hỗ trợ người tiêu dùng được triển khai như hỗ trợ 6 - 13% giá bán, mua trả góp 0 đồng, hỗ trợ khi chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện, miễn lệ phí trước bạ xe máy điện, miễn phí sạc pin ô tô trong thời gian nhất định và miễn phí đổi pin xe máy điện.

Với sự đồng bộ từ chính sách, hạ tầng đến thị trường, quá trình chuyển đổi giao thông xanh tại Việt Nam đang từng bước được hiện thực hóa, góp phần quan trọng vào mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững trong dài hạn.

TT (tổng hợp)