Chủ động phòng bệnh não mô cầu trong bối cảnh số ca mắc gia tăng

Ca bệnh gia tăng, diễn tiến nhanh và khó lường

Từ đầu năm 2026 đến nay, bệnh do não mô cầu có diễn biến phức tạp với nhiều ca mắc và biến chứng nặng tại nhiều tỉnh, thành phố như Hà Nội, Lào Cai, Hà Tĩnh, Vĩnh Long, Lâm Đồng, An Giang.

Một trường hợp điển hình gần đây xảy ra tại đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang), khi một bé gái 11 tuổi, học sinh Trường Tiểu học Dương Đông 4, tử vong do viêm não mô cầu. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhi dương tính với vi khuẩn não mô cầu type B.

Theo điều tra bệnh sử, trước khi nhập viện khoảng 9 giờ, trẻ có biểu hiện sốt, mệt mỏi và đau đầu. Gia đình ban đầu nghĩ là sốt thông thường nên chưa đưa đi khám. Đến gần thời điểm nhập viện, bệnh nhi sốt cao, xuất hiện ban tím toàn thân và khó thở, được đưa tới Trung tâm Y tế Phú Quốc trong tình trạng nặng.

Tại đây, bệnh nhi đã rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng, huyết áp không đo được. Dù được hồi sức tích cực, bệnh diễn tiến rất nhanh. Đến khoảng 15 giờ ngày 16/3, gia đình xin đưa về và bệnh nhi đã ngừng tim trên đường di chuyển.

Trước đó, tại Lâm Đồng ghi nhận một học sinh 14 tuổi mắc viêm màng não do não mô cầu, với 69 người tiếp xúc gần, bao gồm cả nhân viên y tế. Tại Vĩnh Long, một bệnh nhân nữ 47 tuổi nhập viện trong tình trạng nhiễm trùng huyết nặng, có biểu hiện thở nhanh, huyết áp tụt, tri giác lơ mơ, da xuất hiện ban xuất huyết hoại tử và được xác định dương tính với não mô cầu type B.

Theo các chuyên gia, bệnh do não mô cầu có thể diễn tiến rất nhanh, gây tử vong trong vòng 24 giờ và thuộc nhóm bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao. Bệnh thường biểu hiện dưới hai thể chính là viêm màng não và nhiễm trùng huyết tối cấp, trong đó thể nhiễm trùng huyết có thể khiến người bệnh tử vong chỉ sau 6-8 giờ nếu không được xử trí kịp thời.

Ngay cả khi được điều trị tích cực, tỷ lệ tử vong vẫn ở mức 10-20%, và có thể lên đến 50% nếu không được điều trị. Khoảng 20% người sống sót phải chịu các di chứng nặng nề như đoạn chi, suy thận, động kinh, giảm thính lực hoặc rối loạn thần kinh kéo dài.

Đáng lưu ý, dấu hiệu phát ban đặc trưng của bệnh không phải lúc nào cũng xuất hiện, khiến nhiều trường hợp bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị và chỉ nhập viện khi đã rơi vào tình trạng sốc nặng, làm tăng nguy cơ tử vong.

Chủ động phòng ngừa, tăng cường tiêm chủng

Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây chủ yếu qua đường hô hấp. Vi khuẩn này có thể tồn tại ở niêm mạc mũi, họng của người lành mà không gây triệu chứng, khiến việc kiểm soát dịch bệnh gặp nhiều khó khăn.

Các nghiên cứu cho thấy khoảng 10 - 20% dân số có thể mang vi khuẩn não mô cầu mà không có biểu hiện bệnh, và trong điều kiện dịch, tỷ lệ này có thể tăng tới 50%, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên. Nguy cơ nhiễm bệnh tăng gấp 500 - 800 lần khi tiếp xúc gần với người bệnh.

Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên và những người sống trong môi trường đông đúc như trường học, ký túc xá, khu dân cư tập trung. Người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch cũng thuộc nhóm nguy cơ cao.

Theo phân tích từ nhiều nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ mang mầm bệnh ở thanh thiếu niên có thể đạt đỉnh 23,7% ở tuổi 19, cho thấy nguy cơ lây lan trong cộng đồng là rất lớn.

Các chuyên gia cũng lưu ý, các nhóm huyết thanh não mô cầu có thể thay đổi theo thời gian và khó dự báo. Những năm gần đây, Việt Nam đã ghi nhận sự xuất hiện của nhóm huyết thanh W – chủng đang gia tăng tại nhiều quốc gia, cho thấy dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp và cần được giám sát chặt chẽ.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh và kiểm soát dịch. Tại Việt Nam, các nhóm huyết thanh phổ biến như A, B, C, Y, W đều đã có vaccine phòng ngừa. Tuy nhiên, không có miễn dịch chéo giữa các nhóm, do đó cần tiêm phối hợp để đạt hiệu quả bảo vệ toàn diện.

Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần thực hiện các biện pháp phòng bệnh như hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp, rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang tại nơi đông người và giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ. Đồng thời, cần theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế kịp thời khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt, đau đầu, buồn nôn hoặc phát ban.

Theo Bộ Y tế, trong bối cảnh thời tiết đông xuân, nhu cầu đi lại và giao lưu tăng cao, nguy cơ lây nhiễm bệnh cũng gia tăng. Trước tình hình này, các địa phương được yêu cầu tăng cường giám sát, phát hiện sớm ca bệnh, điều tra dịch tễ, quản lý người tiếp xúc gần và triển khai các biện pháp xử lý ổ dịch.

Cùng với đó, công tác truyền thông phòng bệnh, thu dung, chẩn đoán sớm, cách ly và điều trị tích cực cần được thực hiện đồng bộ nhằm hạn chế tối đa biến chứng nặng và tử vong, đồng thời nâng cao năng lực hệ thống y tế trong kiểm soát dịch bệnh

TT (tổng hợp)