Đền Kha Lâm - nơi lưu giữ 'hồn cốt' vùng đất Kiến An xưa

Huyền tích linh thiêng

Vùng đất Kiến An từ xa xưa được xem là “địa linh sinh nhân kiệt”, nơi sản sinh nhiều nhân vật có công với đất nước. Nổi bật trong số đó là Chiêu Chinh Công chúa, con gái vua Trần Thánh Tông, người phụ nữ tài sắc, đức độ và giàu lòng yêu nước.

Từ chốn cung đình trở về quê ngoại làng Kha Lâm, bà không chỉ sống đời thanh tu mà còn tích cực chăm lo đời sống dân sinh như xây chùa, mở chợ, dựng cầu, tổ chức sản xuất, giúp người dân ổn định cuộc sống.

Khi đất nước đứng trước họa xâm lăng của quân Nguyên, Chiêu Chinh Công chúa tập hợp trai tráng, rèn luyện võ nghệ, góp sức vào công cuộc bảo vệ Tổ quốc. Hình ảnh nữ công chúa vừa tài năng, vừa giàu lòng nhân ái để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm thức nhân dân địa phương.

Sau khi qua đời năm 1294, nhân dân Kha Lâm lập miếu thờ để tưởng nhớ công lao bà. Trải qua thời gian, miếu nhỏ được tôn tạo thành đền Kha Lâm, trở thành trung tâm tín ngưỡng quan trọng của vùng.

Theo nhà nghiên cứu di sản văn hoá Đỗ Xuân Trung, nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng, đền Kha Lâm không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc hay tín ngưỡng, mà còn là nơi lưu giữ một hệ thống huyền tích, truyền thuyết gắn với thời Trần - giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc. Giá trị lớn nhất của di tích là sự kết nối giữa lịch sử và đời sống cộng đồng.

“Đối với người dân Kha Lâm, Chiêu Chinh Công chúa không chỉ là nhân vật lịch sử mà còn là vị phúc thần che chở, bảo hộ cho cuộc sống. Mỗi dịp lễ hội, bà con về đây không chỉ để dâng hương mà còn để tri ân và nhắc nhớ truyền thống”, ông Nguyễn Đình Đến, 75 tuổi, thành viên Ban Trị sự đền Kha Lâm chia sẻ.

Không chỉ gắn với thời Trần, đền Kha Lâm còn là nơi chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử quan trọng. Cuối thế kỷ XIX, nơi đây từng là căn cứ của nghĩa quân chống Pháp do cụ Thống Trực lãnh đạo; đầu thế kỷ XX tiếp tục là điểm tụ họp của phong trào yêu nước. Trong các cuộc kháng chiến, đền còn là cơ sở cách mạng, nơi che chở lực lượng du kích địa phương.

Phát huy giá trị di tích

Trải qua chiến tranh và biến động lịch sử, đền Kha Lâm từng nhiều lần bị tàn phá. Tuy nhiên, với sự chung tay của cộng đồng, ngôi đền được phục dựng, tôn tạo qua nhiều giai đoạn, dần trở nên khang trang nhưng vẫn giữ được kiến trúc truyền thống.

Hiện nay, quần thể đền bao gồm nhiều hạng mục như tam quan, hồ bán nguyệt, ban thờ Phật, cung thờ Mẫu, miếu thờ các tướng thời Trần… tạo nên một không gian văn hóa tâm linh hài hòa, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân và du khách.

Theo ông Phạm Văn Diện, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Phù Liễn, việc bảo tồn đền Kha Lâm không chỉ là giữ gìn một di tích, mà còn là bảo vệ ký ức lịch sử của cộng đồng. "Chúng tôi xác định phải gắn bảo tồn với phát huy giá trị, đặc biệt là thông qua giáo dục truyền thống và phát triển du lịch văn hóa”, ông Diện nói.

Những năm qua, địa phương phối hợp với ngành văn hóa triển khai nhiều hoạt động như tu bổ kiến trúc, cải tạo cảnh quan, tổ chức lễ hội bài bản, đồng thời khuyến khích người dân tham gia gìn giữ di sản.

“Chúng tôi luôn chú trọng giữ gìn nền nếp nghi lễ, đồng thời vận động nhân dân công đức, đóng góp công sức để tu bổ đền. Điều quan trọng là làm sao để thế hệ trẻ hiểu và tự hào về di tích quê hương”, ông Nguyễn Đình Đến nói.

Lễ hội đền Kha Lâm diễn ra từ ngày 4 đến 6 tháng 2 (âm lịch), bao gồm phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi động với nhiều hoạt động như hát chèo, hát văn, đấu vật, chọi gà… Từ năm 2014, lễ hội có sự tham gia rộng rãi của cộng đồng với các hoạt động rước lễ, trang trí đường phố, tạo nên không khí tưng bừng, gắn kết người dân trong khu vực.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu, đền Kha Lâm được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia từ năm 1992. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là cơ sở quan trọng để tiếp tục đầu tư, bảo tồn và khai thác giá trị di tích một cách bền vững.

Chủ tịch UBND phường Phù Liễn Phạm Văn Diện cho biết địa phương có 9 di tích lịch sử cấp thành phố, 1 di tích cấp quốc gia và 1 danh lam thắng cảnh. Phường xác định đây là lợi thế và bằng mọi cách bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị của các di tích nói chung, đền Kha Lâm nói riêng.

TUẤN LINH