Chủ động phát hiện bệnh lao gắn với khám sức khoẻ định kỳ

Chủ động phát hiện, điều trị

Hiện nay, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao, đứng thứ 12/30 nước có số người mắc lao nhiều nhất và thứ 10/30 nước có gánh nặng lao kháng đa thuốc cao nhất toàn cầu. Điều này cho thấy bệnh lao vẫn là vấn đề y tế công cộng quan trọng, cần sự vào cuộc quyết liệt của toàn hệ thống. Tại Hải Phòng, tình hình dịch tễ được đánh giá ở mức trung bình so với cả nước, song vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ cần kiểm soát chặt chẽ.

Năm 2025, thành phố Hải Phòng ghi nhận 2.524 người bệnh lao được đăng ký điều trị, trong đó lao nhạy cảm chiếm 2.452 ca (97,1%) và lao kháng thuốc 72 ca (2,9%). Dù tỷ lệ lao kháng thuốc chưa cao, nguy cơ lây lan trong cộng đồng vẫn đáng lo ngại. Công tác điều trị tiếp tục đạt hiệu quả với 2.590 người bệnh được đánh giá, tỷ lệ thành công đạt 87,5%. Thành phố cũng ghi nhận 53 trường hợp đồng nhiễm lao/HIV (2,1%), cho thấy gánh nặng bệnh kép vẫn hiện hữu và cần can thiệp phù hợp.

Trong bối cảnh còn nhiều thách thức, công tác phòng, chống lao của Hải Phòng vẫn đạt được những kết quả tích cực. Các hoạt động được duy trì thường xuyên tại các tuyến, với 35.158 người nghi lao được xét nghiệm soi đờm và 23.930 người được xét nghiệm bằng kỹ thuật GeneXpert - phương pháp sinh học phân tử hiện đại giúp phát hiện nhanh vi khuẩn lao và tình trạng kháng thuốc. Hoạt động khám sàng lọc chủ động tiếp tục được mở rộng, có 38.196 lượt chụp X-quang và 3.000 trường hợp xét nghiệm GeneXpert, trong đó phát hiện 173 ca lao hoạt động. Những kết quả này góp phần quan trọng trong phát hiện sớm, điều trị kịp thời và giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng. Công tác cấp phát thuốc lao qua bảo hiểm y tế được duy trì ổn định, bảo đảm kịp thời cho người bệnh. Hoạt động tư vấn, truyền thông, giám sát và quản lý tiếp tục được tăng cường, góp phần nâng cao nhận thức và tuân thủ điều trị. Khám sàng lọc chủ động tại cộng đồng giúp phát hiện sớm, cắt nguồn lây và giảm gánh nặng bệnh tật.

Để bảo đảm triển khai hiệu quả các hoạt động phòng, chống lao trên toàn địa bàn, hệ thống mạng lưới chống lao của thành phố đã được kiện toàn theo hướng tập trung, thống nhất. Trong đó, Bệnh viện Phổi Hải Phòng và Bệnh viện Phổi Hải Dương được giao làm hai đơn vị đầu mối chỉ đạo và tổ chức triển khai hoạt động tại hai khu vực đông và tây Hải Phòng. Mạng lưới phòng, chống lao được duy trì với 29 tổ chống lao tại các trung tâm y tế hoặc bệnh viện đa khoa khu vực và 10 tổ chống lao tại các cơ sở đặc thù như bệnh viện chuyên khoa, trại giam và cơ sở cai nghiện. Ngoài ra, hệ thống y tế cơ sở với các xã, phường, đặc khu cũng tham gia tích cực trong công tác phát hiện, quản lý và theo dõi người bệnh. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các tuyến và các đơn vị góp phần mở rộng độ bao phủ, nhất là tại các nhóm có nguy cơ cao.

Tuy đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận nhưng công tác phòng, chống lao tại Hải Phòng vẫn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Tỷ lệ phát hiện ca bệnh mới hiện chỉ đạt khoảng 60 - 65% so với ước tính dịch tễ, cho thấy vẫn còn số lượng lớn người bệnh trong cộng đồng chưa được phát hiện. Xu hướng gia tăng lao kháng thuốc ở nhóm người bệnh mới là vấn đề đáng lo ngại. Tình trạng người bệnh bỏ điều trị hoặc không được theo dõi đầy đủ vẫn còn xảy ra, ảnh hưởng đến hiệu quả chung của chương trình. Hoạt động phát hiện lao ở trẻ em còn hạn chế do khó khăn trong chẩn đoán và tiếp cận dịch vụ. Ngoài ra, những hạn chế về nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí cũng tiếp tục là những rào cản cần được tháo gỡ trong thời gian tới.

Chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh

Để thực hiện hiệu quả công tác phòng, chống lao, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035 theo Chiến lược quốc gia, các bộ, ngành và địa phương cần tiếp tục tăng cường triển khai đồng bộ các giải pháp. Trên tinh thần chuyển mạnh từ tư duy “khám, chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, chú trọng bảo vệ và nâng cao sức khỏe toàn diện theo Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe suốt vòng đời. Đây là cơ hội quan trọng để phát hiện sớm nhiều bệnh lý, trong đó có bệnh lao - căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện, điều trị kịp thời.

Năm 2026, Chương trình chống lao thành phố đặt mục tiêu tiếp tục củng cố mạng lưới phòng, chống lao từ tuyến thành phố đến xã, phường sau sáp nhập; bảo đảm chỉ tiêu phát hiện người bệnh theo kế hoạch; giảm tỷ lệ bỏ điều trị xuống dưới 5%; nâng tỷ lệ điều trị thành công lên trên 90% số ca thu nhận; đồng thời bảo đảm thu dung người bệnh lao kháng thuốc đạt hơn 70% kế hoạch.

Các nhiệm vụ trọng tâm được tập trung triển khai, gồm: duy trì và mở rộng hoạt động khám sàng lọc trong cộng đồng theo chiến lược 2X (X-quang và Xpert), nhất là tại các nhóm nguy cơ cao; tăng cường phát hiện lao, lao kháng thuốc và lao trẻ em; nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tỷ lệ bỏ trị. Song song với đó, việc cập nhật dữ liệu người bệnh trên hệ thống Vitimes được thực hiện đầy đủ, kịp thời; đẩy mạnh phối hợp giữa các cơ sở y tế theo hình thức "công - công" và "công - tư" trong phát hiện, chuyển gửi người nghi lao; ứng dụng kỹ thuật GeneXpert nhằm nâng cao năng lực chẩn đoán bệnh.

Bên cạnh đó, Chương trình chống lao thành phố tiếp tục tăng cường giám sát thường quy và giám sát hỗ trợ từ tuyến trên, góp phần củng cố mạng lưới chống lao; bảo đảm cung ứng đầy đủ thuốc điều trị và nâng cao kiểm soát nhiễm khuẩn tại các cơ sở y tế. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe nhằm giảm kỳ thị, nâng cao nhận thức và ý thức của người dân trong phòng, chống và điều trị bệnh lao.

HOÀNG HUẾ