Thanh đại long đao 500 năm chìm nổi của vua Mạc Đăng Dung
Khu tưởng niệm vương triều Mạc ở xã Kiến Hưng là nơi lưu giữ thanh Định Nam Đao hơn 500 năm tuổi của vua Mạc Thái Tổ, là một trong số nhiều bảo vật quốc gia tại thành phố Hải Phòng.
Bảo vật trên 5 thế kỷ
Dẫn chúng tôi vào thăm Khu tưởng niệm vương triều Mạc, chị Vũ Thị Quỳnh Trang, thuyết minh viên tại đây giới thiệu về bảo vật Định Nam Đao.
Dù được đặt trong tủ kính nhưng qua quan sát có thể thấy sự "hoành tráng" của đại long đao. Trải qua hơn 5 thế kỷ, phần cán đao đã đổ màu đen gỉ, lưỡi đao cũng xỉn màu và không còn nguyên vẹn. Tuy nhiên, nếu xét về độ tuổi và nguồn gốc của đại long đao, có thể thấy sự vô giá của nó.
.jpg)
Thanh đao này nặng 25,6 kg, dài 2,55 m, trong đó lưỡi đao dài 0,95 m, cán làm bằng sắt rỗng. Dọc sống đao có nhiều nét hoa văn rất lạ đến nay vẫn chưa lý giải được.
“Sở dĩ xếp thanh Định Nam đao vào loại đại long đao theo phân loại binh khí cổ là bởi kích thước dài và lớn hơn mức trung bình so với hầu hết các loại đao khác. Phần khâu đao được tạo tác theo hình đầu rồng thu nhỏ, thay cho chỗ chắn hộ thủ quen thuộc thường thấy ở các loại đao. Chuôi đao trông như thể đầu rồng con đang há miệng nuốt lấy phần cuối lưỡi đao”, chị Trang cho biết.
Một số chuyên gia về binh khí cổ ở Việt Nam cho rằng thanh đại long đao lúc ban đầu có thể cân nặng hơn 30 kg. Còn nhiều nhà nghiên cứu lịch sử và khảo cổ ở Việt Nam khẳng định đây là một trong số ít thanh đại long đao của quân vương ở châu Á còn tồn tại đến nay, cùng với thanh long đao của Tống Thái Tổ (Triệu Khuông Dẫn), vị vua sáng lập ra nhà Bắc Tống (Trung Quốc).
Hiện còn một binh khí khác cũng được nhiều người quan tâm là thanh kiếm có tên Thái A kiếm được cho là của vua Gia Long hiện đang được lưu giữ và trưng bày trong một bảo tàng tại Paris (Pháp).
Đại long đao dựng triều Mạc
Mạc Đăng Dung (1483 -1541) là người làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương (nay là thôn Đương Thắng, xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng).
Tương truyền, xưa kia, một người thợ rèn bí ẩn thấy tướng mạo khác thường của Mạc Đăng Dung và cho rằng ông làm nên nghiệp lớn không phải bằng con đường kinh sử mà là võ học. Chính vì vậy, người thợ đã rèn thanh long đao như một lời nhắn ngầm Mạc Đăng Dung sẽ thành thiên tử từ chính binh khí này.
Nhờ có thanh đại long đao - vũ khí bất ly thân, Mạc Đăng Dung đã đoạt chức vô địch trong cuộc thi tuyển dũng sĩ tại Giảng Võ đường ở Thăng Long thời Lê Sơ. Ông đã trúng Đô lực sĩ xuất thân (Võ Trạng nguyên), được sung quân Túc vệ.
Với thanh đại long đao, Mạc Đăng Dung xông pha trận mạc và bách chiến bách thắng trong các cuộc dẹp loạn: Cù Khắc Xương, Trần Công Vụ, Lê Quảng Độ rồi Trần Thăng ở Thái Nguyên, Lạng Sơn đến Nguyễn Hoằng Dụ ở Thanh Hóa. Do lập nhiều công lớn, dẹp loạn các phe phái, bảo vệ triều đình nên ông được phong tới chức Thái sư, tước An Hưng vương, đức trí bậc nhất triều đình.
Năm 1527, Mạc Đăng Dung lên ngôi, lập ra triều Mạc, lấy niên hiệu Minh Đức. Trị vì đến năm 1529, ông nhường ngôi cho con cả Mạc Đăng Doanh. Sau đó, ông về nơi sinh thành là làng Cổ Trai xây dựng Dương Kinh - kinh đô thứ hai của triều Mạc, đô thị ven biển đầu tiên của Việt Nam.
Khi Mạc Thái Tổ băng hà, đại long đao được đem về thờ ở Sơn Lăng, Cổ Trai. Năm 1592, nhà Mạc thất thủ ở Thăng Long, Mạc Đăng Thận (cháu 4 đời của Mạc Đăng Dung) coi giữ lăng miếu đã giả làm nhà buôn, mang theo long đao của Tiên đế xuống thuyền rời Đồ Sơn.
Đoàn thuyền tiến về phía Nam, vào vùng cửa sông Hồng, đến cửa Lạn Môn thì dừng lại, tìm đến đất Kiên Lao (Nam Định) định cư và đổi sang họ Phạm để tránh bị chúa Trịnh truy sát.
Trải qua bốn đời ở vùng Kiên Lao, dòng họ Phạm gốc Mạc có sự phân chi. Ông Phạm Công Úc được giao mang đại long đao về định cư ở vùng Ngọc Tỉnh và thờ ở từ đường họ Phạm gốc Mạc.
Theo truyền thuyết, thời đó, gò đất phía đông nam từ đường họ Phạm làng Ngọc Tỉnh bỗng nhiên "phát hỏa". Lửa tự nhiên bốc cháy, phút chốc lại tắt. Nhiều lần lửa bốc lên, cháy cả vào rơm rạ, quần áo của dân làng. Vì thế, dân trong vùng gọi gò đất này là gò Con Hỏa.
Năm 1938, họ Phạm làng Ngọc Tỉnh trùng tu từ đường, đào hồ bán nguyệt đã tìm thấy đại long đao dưới lòng đất sau thời gian dài thất lạc. Lúc này, đại long đao đã bị gỉ sét ăn mòn như hiện trạng bây giờ. Họ Phạm đã rước về từ đường thờ phụng bảo quản trong lớp mỡ bò. Theo truyền ngôn, kể từ khi tìm lại được đại đao, gò Con Hỏa không còn phát hỏa nữa.
Cuối năm 2010, Khu tưởng niệm Vương triều Mạc ở xã Kiến Hưng được khánh thành, Định Nam Đao được nghinh rước từ Nam Định về thờ tại đây cho đến ngày nay.