Bảo vệ người cao tuổi trước chiêu trò lừa đảo trực tuyến

Thủ đoạn tinh vi nhắm vào người cao tuổi

Những năm gần đây, lừa đảo trực tuyến không còn diễn ra nhỏ lẻ mà đã phát triển thành các đường dây có tổ chức, hoạt động xuyên quốc gia với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại. Các thủ đoạn ngày càng tinh vi, được thiết kế để đánh trúng tâm lý, thói quen và điểm yếu của từng nhóm nạn nhân, trong đó người cao tuổi nổi lên như một mục tiêu dễ bị khai thác.

Việt Nam hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số. Đây là nhóm đối tượng vừa có quy mô lớn, vừa tồn tại nhiều yếu tố dễ bị tổn thương trong môi trường số. Điểm chung thường thấy là sự hạn chế về kỹ năng công nghệ, tâm lý dễ tin, ngại làm phiền con cháu và xu hướng muốn xử lý nhanh các tình huống phát sinh.

Thực tế cho thấy, chỉ cần một cuộc gọi, một tin nhắn hay một đường link giả mạo, nhiều người cao tuổi có thể rơi vào bẫy của các đối tượng lừa đảo. Theo Bộ Công an, trong 8 tháng đầu năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo qua mạng, tăng 65% so với cùng kỳ năm trước, gây thiệt hại hơn 1.660 tỷ đồng.

Cùng thời gian, hơn 4.000 tên miền độc hại đã bị phát hiện với nhiều thủ đoạn mới như giả mạo hình ảnh bằng deepfake, lừa đảo qua tiền ảo, chiếm đoạt mã OTP, giả danh cơ quan chức năng hoặc ngân hàng. Những con số này cho thấy lừa đảo trực tuyến đã trở thành loại tội phạm có tổ chức, liên tục thích ứng với công nghệ để mở rộng phạm vi hoạt động.

Tại TP Hồ Chí Minh, cơ quan công an cho biết có tới 50% vụ lừa đảo mà nạn nhân là người cao tuổi xuất phát từ việc họ thiếu hiểu biết công nghệ và lo sợ liên lụy đến con cháu. Các đối tượng thường lợi dụng yếu tố tâm lý này để tạo áp lực, khiến nạn nhân hoảng loạn và làm theo yêu cầu.

Các hình thức lừa đảo phổ biến hiện nay gồm giả danh cơ quan chức năng, dựng kịch bản tai nạn, giả mạo nhân viên nhà mạng, thông báo trúng thưởng, kêu gọi từ thiện hoặc chuyển nhầm tiền. Điểm chung của các chiêu trò là tạo cảm giác khẩn cấp, buộc nạn nhân phải hành động ngay mà không kịp kiểm chứng.

Theo các chuyên gia, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, các cuộc tấn công ngày càng được “cá nhân hóa.” Tội phạm có thể thu thập dữ liệu, phân tích hành vi và xây dựng kịch bản phù hợp với từng nạn nhân, làm tăng đáng kể mức độ thuyết phục.

Xây dựng “lá chắn” trên không gian số

Trước thực trạng trên, các chuyên gia cho rằng việc bảo vệ người cao tuổi cần được triển khai đồng bộ từ nhiều phía. Trước hết là nâng cao nhận thức, phổ cập kỹ năng an toàn thông tin để người dùng có thể tự bảo vệ mình trong môi trường số.

Thời gian qua, nhiều chiến dịch đã được triển khai với sự tham gia của cơ quan quản lý và doanh nghiệp công nghệ. Một trong số đó là chương trình phối hợp giữa Cục An ninh mạng và Google Việt Nam nhằm nâng cao nhận thức và hỗ trợ kỹ thuật cho người dùng.

Các nền tảng số cũng tham gia vào cuộc chiến chống lừa đảo thông qua các chiến dịch truyền thông cộng đồng, giúp người dân nhận diện các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi.

Ở góc độ cộng đồng, các sáng kiến phi lợi nhuận cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người dùng. Nhiều nền tảng đã thu hút hàng trăm nghìn người tham gia, cung cấp thông tin cảnh báo và hướng dẫn phòng tránh lừa đảo.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên chuyển tiền chỉ dựa trên một cuộc gọi hay video, bởi công nghệ hiện nay có thể giả mạo giọng nói và khuôn mặt. Khi nhận được các cuộc gọi đáng ngờ, cần giữ bình tĩnh, kiểm tra thông tin qua nhiều kênh và liên hệ với người thân để xác minh.

Những dấu hiệu như yêu cầu không được tắt máy, không được thông báo cho người khác hoặc phải chuyển tiền ngay lập tức đều là biểu hiện rõ của lừa đảo.

Bên cạnh đó, các nhà mạng và doanh nghiệp công nghệ đang xây dựng các giải pháp bảo vệ người dùng ngay từ hạ tầng, như cảnh báo sớm các cuộc gọi, tin nhắn, website độc hại và tích hợp công cụ quản lý an toàn trên các thiết bị kết nối Internet.

Theo các chuyên gia, việc bảo vệ người cao tuổi trên không gian mạng không thể chỉ dựa vào một phía, mà cần sự phối hợp của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và toàn xã hội. Khi hình thành được một “hệ miễn dịch số” với sự tham gia của nhiều bên, môi trường internet mới có thể trở nên an toàn và bền vững hơn cho mọi người dùng.

TT (tổng hợp)