Ống hút từ rau củ, giá trị mới cho nông sản Việt

Sản phẩm xanh, thân thiện môi trường

Tại quán cà phê “Ga sách bụi” trên phố Trực Cát (phường An Biên), những chiếc ống hút làm từ tinh bột gạo và các loại rau củ nhiều màu sắc dần trở nên quen thuộc với khách hàng. Mỗi tháng, quán sử dụng khoảng 500 ống hút loại này để phục vụ thực khách.

Theo chị Phạm Thu Thủy (phường Kiến An), một khách hàng quen của quán chia sẻ: "Ống hút này dùng khá thú vị! Điều tôi thích là nó an toàn, lại có thể ăn được, rất phù hợp với xu hướng tiêu dùng xanh. Tôi mong muốn sản phẩm này sẽ phổ biến rộng rãi, vừa thân thiện với môi trường, vừa bảo đảm sức khỏe".

Ngoài ống hút từ rau củ, trước đó, ống hút giấy từng được xem là giải pháp thay thế nhựa phổ biến tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, sau một thời gian ngắn sử dụng, người dùng nhận thấy ống hút giấy dễ bị mủn. Đáng chú ý, một số nghiên cứu còn chỉ ra trong sản phẩm ống hút giấy có nguy cơ tồn tại PFAS, nhóm hóa chất khó phân hủy, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.

Những bất cập này đã thúc đẩy thị trường tìm kiếm các giải pháp mới. Ống hút từ rau củ, với thành phần tự nhiên, có khả năng phân hủy hoàn toàn, đang dần trở thành lựa chọn thay thế, mở ra một hướng đi mới cho nông sản.

Tại xã Nghi Dương, từ năm 2022, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu IMEXPORTER đầu tư dây chuyền sản xuất ống hút từ bột gạo và bột sắn.

Ông Phạm Tiến Triệu, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Xuất nhập khẩu IMEXPORTER cho biết: xuất phát từ mong muốn nâng cao giá trị nông sản và tạo ra sản phẩm thân thiện môi trường, doanh nghiệp lựa chọn hướng đi chế biến sâu. Trung bình mỗi tháng, với nguyên liệu khoảng 20 tấn bột ướt từ bột gạo và khoai mì, nhà máy sản xuất từ 2 - 3 triệu ống hút rau củ các loại với hạn sử dụng lên tới 18 tháng.

Bên cạnh thị trường trong nước, hiện nay, sản phẩm của doanh nghiệp được xuất khẩu sang một số nước của châu Âu như Đức, Anh… Đây đều là những thị trường có yêu cầu khắt khe về chất lượng và tiêu chuẩn môi trường. Điều này cho thấy, nông sản Việt hoàn toàn có thể tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu nếu đầu tư bài bản, đúng hướng.

Ngoài ra, sản phẩm sau khi sử dụng có thể phân hủy hoàn toàn trong môi trường tự nhiên. Những sản phẩm không đạt tiêu chuẩn có thể được nghiền làm thức ăn chăn nuôi. Như vậy, gần như không phát sinh chất thải, tối ưu hóa giá trị của nguyên liệu đầu vào, rất phù hợp với tư duy kinh tế tuần hoàn.

Xây dựng chuỗi giá trị ổn định

Tiềm năng lớn là vậy, song hiện nay, sản phẩm đang đối mặt với không ít khó khăn. Theo đại diện Công ty TNHH Xuất nhập khẩu IMEXPORTER, doanh nghiệp đẩy mạnh các giải pháp tiếp thị, quảng bá, miễn phí trải nghiệm, trợ giá để tiếp cận thị trường trong nước. Tuy nhiên, lượng khách hàng trong nước vẫn còn khiêm tốn. So với ống hút nhựa, chi phí sản xuất ống hút từ rau củ cao hơn gấp 4 - 5 lần, khiến việc tiếp cận thị trường Việt gặp nhiều trở ngại khi khách hàng có thói quen tiêu dùng ưu tiên giá rẻ.

Mặt khác, vùng nguyên liệu chưa gắn với địa bàn sản xuất. Hiện nay, phần lớn nguyên liệu đầu vào như bột gạo, bột sắn của doanh nghiệp được nhập từ các làng nghề Sa Đéc (tỉnh Đồng Nai), thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long. Nơi đây mới có vùng nguyên liệu ổn định, bảo đảm các yêu cầu để sản xuất ra sản phẩm. Chi phí vận chuyển, bảo quản nguyên liệu tăng cao, kéo theo giá thành sản phẩm khó cạnh tranh, đặc biệt tại thị trường trong nước. Không chỉ vậy, việc phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu xa còn tiềm ẩn rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng khi thị trường biến động.

Một vấn đề khác là nhận thức thị trường. Dù xu hướng tiêu dùng xanh đang dần hình thành nhưng để thay đổi hoàn toàn hành vi tiêu dùng cần có thời gian và sự đồng hành từ phía doanh nghiệp, nhà nước và cả người tiêu dùng. Mặc dù nhận được sự ưu đãi về thuế đối với các sản phẩm xuất khẩu nông sản song doanh nghiệp hiện cũng chịu tác động từ chi phí logistics khi giá nhiên liệu tăng cao, biến động địa chính trị và thị trường quốc tế.

Nếu như trước đây, doanh nghiệp chỉ mất khoảng trung bình 45 ngày để hoàn thành việc xuất 1 đợt hàng sang châu Âu thì hiện tại, thời gian xuất khẩu kéo dài, có khi lên tới 2 - 3 tháng, gây áp lực về vốn và kế hoạch sản xuất. Trong khi đó, yêu cầu từ các đối tác nước ngoài về tiến độ và sự ổn định nguồn hàng ngày càng khắt khe, nếu chưa nhận được hàng thì cũng sẽ chưa tiếp tục đặt đơn hàng mới.

Từ thực tế đó, nhà nước cần có cơ chế khuyến khích, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong phát triển các sản phẩm kinh tế tuần hoàn, tham gia chế biến sâu nông sản như ống hút rau củ. Không chỉ góp phần giảm thiểu rác thải nhựa, đây còn là giải pháp nâng cao giá trị gia tăng cho ngành nông nghiệp.

Về lâu dài, từ nền tảng công nghệ hiện có, các doanh nghiệp có thể phát triển đa dạng thêm các sản phẩm như thìa, dĩa từ nguyên liệu tự nhiên, từng bước thay thế các sản phẩm nhựa dùng một lần. Ống hút từ rau củ đang cho thấy một hướng đi mới, biến nông sản thành sản phẩm sáng tạo, thân thiện môi trường và có giá trị cao.

VÂN NGA - LÊ DŨNG