Thịt lợn bệnh, lương tâm và lợi nhuận

Gần 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi bị tuồn ra thị trường theo đường dây có tổ chức, hoạt động trong thời gian dài tại Hà Nội. Khoảng 3.600 con lợn bệnh được thu gom từ nhiều địa phương, đưa về giết mổ rồi phân phối qua chợ đầu mối, chợ dân sinh và các đơn vị cung cấp thực phẩm.

Đáng lo ngại, một phần số thịt này đã được đưa vào các bếp ăn tập thể, trong đó có trường học, buộc hàng trăm cơ sở giáo dục ở Hà Nội phải rà soát để xác định mức độ liên quan. 8 bị can bị khởi tố, trong đó có cả cán bộ kiểm dịch bị cáo buộc tiếp tay, làm sai lệch quy trình kiểm soát thú y.

Đây không phải vi phạm đơn lẻ mà là một đường dây vận hành có tổ chức, với đầy đủ các mắt xích từ thu gom, vận chuyển, giết mổ đến hợp thức hóa giấy tờ. Một chuỗi được sắp đặt để đưa thực phẩm bệnh tật ra thị trường như hàng hóa bình thường.

Chỉ riêng việc đưa thịt lợn bệnh ra chợ, vào bữa ăn của người dân đã là điều không thể chấp nhận. Người tiêu dùng không thể nhận biết bằng mắt thường nhưng vẫn phải trả tiền cho thực phẩm có thể mang theo rủi ro sức khỏe. Đó không chỉ là gian lận, mà là sự coi thường trực tiếp sức khỏe cộng đồng.

Dịch tả lợn châu Phi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn lợn.

Lợn mắc bệnh thường bị suy kiệt, còn quá trình giết mổ và vận chuyển lại không bảo đảm vệ sinh, nên rất dễ phát sinh các vi sinh vật gây hại. Vì vậy, rủi ro không chỉ nằm ở một loại virus cụ thể, mà ở chỗ người tiêu dùng vô tình sử dụng thực phẩm kém an toàn mà không hề hay biết.

Nhưng điều khiến dư luận phẫn nộ không dừng ở đó. Khi lượng thịt này len vào bếp ăn tập thể, trong đó có trường học, tính chất sự việc vượt qua ranh giới khác. Học sinh không có quyền lựa chọn, phụ huynh không thể kiểm soát từng bữa ăn, còn nhà trường lại phụ thuộc vào đơn vị cung cấp. Bữa ăn vốn được coi là an toàn lại trở thành nơi tiêu thụ cuối cùng của chuỗi trục lợi.

Theo thông tin điều tra ban đầu, lợn bệnh được hợp thức hóa qua khâu kiểm dịch, vượt qua những “cửa kiểm soát” lẽ ra phải loại bỏ rủi ro ngay từ đầu. Khi người có trách nhiệm kiểm soát lại trở thành mắt xích tiếp tay, mọi quy trình dù chặt chẽ đến đâu cũng chỉ còn trên giấy.

Thực tế, không chỉ Hà Nội, đầu năm 2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hải Phòng khởi tố 9 bị can cùng về hành vi cung cấp, mua bán thực phẩm có nguồn gốc từ lợn chết, lợn ốm yếu do mắc dịch tả lợn châu Phi. Vụ việc cho thấy nguy cơ không phải là chuyện xa xôi, mà từng hiện hữu ngay tại địa bàn. Cách thức không khác nhiều, đều lợi dụng kẽ hở trong kiểm soát để hợp thức hóa nguồn thực phẩm không bảo đảm.

Những đô thị lớn, nơi tiêu thụ thực phẩm với khối lượng lớn luôn là đích ngắm của các đường dây trục lợi. Khi lợi nhuận đủ lớn, nhiều đối tượng sẵn sàng làm liều, nhất là khi tồn tại những kẽ hở trong quản lý.

Với Hải Phòng, câu hỏi lúc này không phải là có hay không mà là đã kiểm soát đến đâu. Thành phố đang phát triển nhanh, hệ thống trường học mở rộng, nhu cầu suất ăn bán trú tăng mạnh. Không chỉ trường học, hàng nghìn bếp ăn tập thể trong doanh nghiệp, với hàng vạn lao động cũng tiêu thụ thực phẩm mỗi ngày. Chỉ cần một mắt xích buông lỏng, hệ quả có thể lan rộng mà rất khó kiểm soát.

Chuỗi cung ứng thực phẩm vào trường học và bếp ăn tập thể cần kiểm soát chặt hơn ở những khâu dễ bị lợi dụng như kiểm dịch, giết mổ, vận chuyển. Không thể chờ có vụ việc rồi mới xử lý, mà phải chủ động rà soát ngay từ đầu. Kiểm tra ở cả trên giấy tờ lẫn thực tế. Truy xuất nguồn gốc phải có khả năng kiểm chứng. Công tác kiểm tra đột xuất cần trở thành nhiệm vụ thường xuyên, thay vì chỉ theo kế hoạch định kỳ. Quan trọng hơn, phải siết chặt trách nhiệm để ngăn chặn kịp thời những vụ việc tương tự như trên.

Ở đâu đó, đã có những cái gật đầu, những sự buông lỏng và những toan tính rất rõ ràng. Vì vậy, không thể để vì lợi nhuận mà lương tâm bị lu mờ phía sau...

HÀ KIÊN