Lễ hội miền biển Hải Phòng - mạch nguồn ký ức ngư dân

Những lễ hội mang hơi thở biển khơi

Hải Phòng với lịch sử hàng trăm năm gắn bó cùng sóng nước nên sở hữu hệ thống lễ hội truyền thống phong phú, trong đó nổi bật là các lễ hội gắn với đời sống ngư dân. Đây không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là “bảo tàng sống” lưu giữ ký ức biển qua nhiều thế hệ.

Tiêu biểu có thể kể đến Lễ hội đảo Dấu (phường Đồ Sơn) là một trong những lễ hội mang đậm dấu ấn tín ngưỡng của cư dân vùng Duyên hải Bắc bộ. Hằng năm, vào ngày 9/2 âm lịch, ngư dân từ nhiều địa phương lại tụ hội về đảo, dâng lễ tại đền thờ Nam Hải Thần Vương, cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, ra khơi bình an, đánh bắt bội thu.

Tại Lễ hội đảo Dấu, nghi thức dâng hương, thượng cờ khai hội và rước đàn được tổ chức trang nghiêm, mở đầu cho chuỗi hoạt động văn hóa đặc sắc. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội còn khơi dậy đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, nhắc nhớ về công lao của các bậc tiền nhân đã khai phá vùng đất Đồ Sơn. Ông Nguyễn Văn Hải, một ngư dân tại phường Đồ Sơn chia sẻ: “Chúng tôi đi biển quanh năm, đối mặt với sóng gió nên lễ hội là dịp để gửi gắm niềm tin. Không chỉ cầu may, mà còn là lúc con cháu nhớ về tổ tiên, về nghề biển của cha ông”.

Không kém phần đặc sắc là lễ hội Xa Mã - rước kiệu đình Hoàng Châu (đặc khu Cát Hải), diễn ra vào tháng 6 âm lịch hằng năm. Trong không gian rộn ràng tiếng trống chiêng, những cỗ kiệu sơn son thếp vàng được rước đi trong sự hòa quyện giữa nghi lễ linh thiêng và yếu tố trình diễn dân gian.

Lễ hội gắn với việc thờ các vị thần biển và Thành hoàng làng, những người có công bảo vệ, truyền dạy nghề đánh bắt cho cư dân địa phương. Điểm độc đáo của lễ hội là nghi thức Xa Mã với những chuyển động linh hoạt, thể hiện sự linh ứng của thần linh và khát vọng chinh phục biển cả. Bà Nguyễn Thị Lan, người dân thôn Ninh Tiếp cho biết: “Mỗi mùa lễ hội là một lần cả làng sum họp. Dù đi làm ăn xa, con cháu cũng cố gắng trở về. Đó là sợi dây gắn kết không gì thay thế được”.

Không chỉ người dân, du khách cũng bị cuốn hút bởi sắc màu văn hóa đặc trưng. Anh Trần Minh Tuấn, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi từng đi nhiều nơi, nhưng lễ hội vùng biển Hải Phòng có nét rất riêng. Không chỉ đẹp về hình thức mà còn giàu chiều sâu văn hóa, khiến người xem cảm nhận rõ đời sống của ngư dân”.

Vào dịp đầu năm mới, Hải Phòng còn có lễ hội cầu ngư - rước cá sủ vàng tại xã Kiến Hưng với nhiều nghi lễ đặc sắc như rước cá sủ vàng, lễ tế thần và các hoạt động văn hóa truyền thống khác. Lễ hội thường được tổ chức 3 năm một lần vào ngày 10 tháng giêng âm lịch với kỳ vọng vào một mùa đánh bắt thịnh vượng và cuộc sống ấm no trên biển của ngư dân Hải Phòng. Ngoài ra còn có các lễ hội đua thuyền truyền thống Cát Hải diễn ra từ ngày 19 đến ngày 21 tháng Giêng, tâm điểm là cuộc đua thuyền giữa các tổ dân phố nhằm rèn luyện sức khỏe, ý chí chinh phục biển cả và cầu mong bình an; lễ hội xuống biển tại làng chài Trân Châu (Cát Hải) diễn ra từ ngày 4 đến ngày 6 tháng Giêng, nổi bật với nghi thức tế Thủy thần, Long Vương và đua thuyền đánh cá...

Đánh thức tiềm năng du lịch văn hóa biển

Các lễ hội vùng biển Hải Phòng không đơn thuần là hoạt động văn hóa định kỳ mà còn mang giá trị đặc biệt trong việc bảo tồn bản sắc và phát triển du lịch bền vững.

Trước hết, lễ hội là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, những tri thức dân gian về biển cả, tín ngưỡng thờ thần biển, kinh nghiệm đi biển và cả những câu chuyện lịch sử được truyền từ đời này sang đời khác. Những nghi lễ như dâng hương, rước kiệu, tế lễ… chính là cách để cộng đồng tái hiện và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể.

Bên cạnh ý nghĩa bảo tồn, các lễ hội còn góp phần quan trọng trong việc phát triển du lịch biển đảo. Hải Phòng hiện không chỉ thu hút du khách bởi cảnh quan như Cát Bà, vịnh Lan Hạ hay Đồ Sơn, mà còn bởi những trải nghiệm văn hóa độc đáo. Lễ hội trở thành “điểm chạm” giúp du khách hiểu sâu hơn về đời sống bản địa. "Lễ hội đảo Dấu là lễ hội dân gian đặc biệt, lưu giữ nhiều trầm tích về văn hóa, là nơi linh thiêng. Thông qua lễ hội chúng tôi muốn lan tỏa, quảng bá hình ảnh của Đồ Sơn mới năng động, sáng tạo", ông Nguyễn Quang Diện, Chủ tịch UBND phường Đồ Sơn cho biết.

Việc lồng ghép các hoạt động văn hóa như hát chầu văn, trò chơi dân gian, diễn xướng truyền thống trong khuôn khổ lễ hội đã tạo nên sản phẩm du lịch hấp dẫn, mang tính trải nghiệm cao. Chị Lê Thu Hà, một du khách đến từ thành phố Hồ Chí Minh nhận xét: “Đi biển ở Hải Phòng không chỉ là nghỉ dưỡng mà còn là khám phá văn hóa. Lễ hội khiến chuyến đi trở nên ý nghĩa hơn rất nhiều”.

Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả giá trị lễ hội trong phát triển du lịch, vẫn cần những giải pháp đồng bộ. Trước hết là nâng cao công tác tổ chức, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn và khai thác. Đồng thời, cần đẩy mạnh truyền thông, xây dựng thương hiệu cho các lễ hội đặc trưng vùng biển.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hùng, Giám đốc Công ty TNHH Lữ hành quốc tế LNH (Hà Nội), Hải Phòng có nền văn hóa phong phú, việc khai thác nét đẹp riêng có du lịch văn hóa biển sẽ tạo thêm điểm nhấn, một lựa chọn du lịch cho du khách trong và ngoài nước. Để du lịch văn hóa biển thu hút, vai trò của cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt. Người dân phải là trung tâm trong việc gìn giữ và phát huy di sản. Khi người dân tự hào và chủ động tham gia, lễ hội sẽ có sức sống bền vững.

Việc gắn lễ hội với quy hoạch phát triển du lịch tổng thể của thành phố sẽ tạo ra chuỗi sản phẩm liên kết, giúp Hải Phòng khai thác hiệu quả tiềm năng “kinh tế văn hóa biển”.

Lễ hội vùng biển Hải Phòng không chỉ lưu giữ ký ức ngư dân mà còn góp phần định hình bản sắc của một thành phố biển năng động, giàu truyền thống. Khi được bảo tồn và phát huy đúng hướng, đây sẽ là nguồn lực quan trọng để Hải Phòng vươn xa trên bản đồ du lịch văn hóa của cả nước và quốc tế.

TÂM PHÚC