Xung đột Trung Đông sẽ đi về đâu?

Ngoại giao bế tắc, căng thẳng tiếp tục gia tăng

Không có dấu hiệu rõ ràng cho thấy một lối thoát ngoại giao khả thi, trong khi các động thái quân sự và tuyên bố chính trị từ các bên liên quan đang đẩy xung đột tiến gần hơn tới một giai đoạn leo thang nguy hiểm.

Trong hơn một tháng qua, người dân Israel phải sống trong tình trạng căng thẳng kéo dài khi liên tiếp hứng chịu các đợt tấn công bằng tên lửa từ Iran. Hàng triệu người thường xuyên phải tìm đến hầm trú ẩn, trong khi các vụ thương vong khiến tâm lý xã hội bị ảnh hưởng nặng nề.

Ở góc độ chiến lược, diễn biến hiện tại vẫn nằm trong khung thời gian dự kiến ban đầu của Mỹ, khoảng từ 4 đến 6 tuần, cho thấy các bên đã chuẩn bị cho một chiến dịch kéo dài thay vì xung đột ngắn hạn.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu duy trì quan điểm thận trọng khi không đưa ra mốc kết thúc cụ thể, chỉ cho rằng chiến dịch đã đi qua hơn một nửa chặng đường xét theo các mục tiêu quân sự. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện lập trường cứng rắn hơn, vừa thúc đẩy đàm phán, vừa đưa ra các cảnh báo mạnh mẽ về khả năng gia tăng sức ép nếu không đạt được thỏa thuận.

Các nỗ lực đàm phán giữa Mỹ và Iran hiện gần như rơi vào bế tắc, khi tiến trình thương lượng không đạt được tiến triển đáng kể về ngừng bắn hay giảm leo thang. Việc gia hạn thêm thời gian đàm phán không làm thay đổi đáng kể cục diện, trong khi các cảnh báo về biện pháp trừng phạt tiếp tục được đưa ra.

Sự đình trệ của kênh ngoại giao đang khiến các bên ngày càng phụ thuộc vào lựa chọn quân sự như một công cụ chính để đạt mục tiêu chiến lược.

Bước vào giai đoạn leo thang quyết định

Những kỳ vọng ban đầu về khả năng kết thúc nhanh xung đột đều không trở thành hiện thực. Khả năng Iran suy yếu từ bên trong không diễn ra như dự đoán, khi bộ máy quyền lực vẫn duy trì được sự ổn định, thậm chí củng cố vị thế trong bối cảnh chiến tranh.

Cùng với đó, năng lực quân sự của Iran vẫn được duy trì đáng kể. Dù nhiều bệ phóng và tên lửa đã bị phá hủy, nước này vẫn còn kho dự trữ lớn, đủ để tiếp tục duy trì sức ép trong thời gian dài. Khả năng khôi phục nhanh các hệ thống bị tấn công càng khiến nỗ lực làm suy yếu đối phương trở nên kém hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh đó, các phương án quân sự đang được tính đến với mức độ quyết liệt hơn. Một trong những kịch bản đáng chú ý là khả năng tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran, bao gồm các cơ sở dầu khí và các điểm then chốt trong hoạt động xuất khẩu.

Israel được cho là sẵn sàng tham gia các chiến dịch này nếu có sự phối hợp từ Mỹ. Nếu được triển khai, quy mô các đòn tấn công có thể rất lớn, làm thay đổi đáng kể cục diện chiến trường.

Một khả năng khác là các bên có thể tuyên bố kết thúc chiến dịch sau khi đạt được những mục tiêu quân sự nhất định, qua đó tạo lợi thế về mặt chính trị. Tuy nhiên, kịch bản này tiềm ẩn nhiều rủi ro khi Iran có thể tiếp tục các hoạt động quân sự để khẳng định vị thế, làm suy yếu các tuyên bố chiến thắng từ phía đối phương.

Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng chiến lược, khi quyền kiểm soát khu vực này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến dòng chảy năng lượng toàn cầu. Các phương án quân sự nhằm kiểm soát khu vực, bao gồm khả năng triển khai lực lượng trên bộ, đều tiềm ẩn nguy cơ đẩy xung đột lên quy mô lớn hơn.

Bên cạnh đó, vấn đề vật liệu hạt nhân của Iran vẫn là yếu tố khó kiểm soát. Lượng urani làm giàu cao còn tồn tại đặt ra nguy cơ tái khởi động chương trình hạt nhân trong tương lai, làm gia tăng bất ổn trong khu vực.

Nhìn tổng thể, các yếu tố từ bế tắc ngoại giao đến tính toán chiến lược của các bên đều cho thấy khả năng giảm leo thang trong ngắn hạn là rất thấp. Xung đột đang tiến gần tới một giai đoạn mang tính bước ngoặt, nơi các quyết định quân sự và chính trị có thể định hình cục diện khu vực trong thời gian dài.

TT (tổng hợp)