Giữ 'mắt thần' môi trường luôn sáng

Theo cơ quan điều tra, gần 160 trạm quan trắc môi trường trên cả nước bị can thiệp, làm sai lệch dữ liệu xả thải, chiếm khoảng 55% tổng số trạm. Bộ Công an đã khởi tố 74 bị can thuộc 59 doanh nghiệp và đơn vị liên quan. Thật đáng lo ngại khi dữ liệu bị bóp méo, hệ thống quản lý môi trường có nguy cơ mất đi hiệu lực giám sát.

Là một trong những trung tâm công nghiệp, cảng biển và logistics lớn nhất cả nước, thành phố Hải Phòng có mật độ các khu công nghiệp, nhà máy, cơ sở sản xuất cao, kéo theo áp lực lớn về môi trường.

Trong bối cảnh đó, hệ thống quan trắc tự động chính là “tai mắt” của cơ quan quản lý, công cụ để bảo đảm minh bạch và kiểm soát hiệu quả các nguồn thải.

Vai trò của hệ thống quan trắc là cung cấp dữ liệu trung thực, khách quan, kịp thời. Từ đó, cơ quan chức năng có căn cứ để đánh giá chất lượng môi trường, phát hiện vi phạm và đưa ra quyết định quản lý phù hợp.

Khi các chỉ số bị “làm đẹp”, từ mức vượt ngưỡng nguy hiểm trở thành đạt chuẩn an toàn, toàn bộ quá trình giám sát phía sau cũng bị sai lệch, không còn phản ánh đúng thực trạng.

Khi đó, vi phạm không được phát hiện đúng thời điểm, cảnh báo không đến được với cộng đồng, còn trách nhiệm pháp lý bị né tránh. Như vậy, hệ thống quan trắc không còn là công cụ bảo vệ môi trường mà vô tình trở thành “lá chắn” che giấu vi phạm.

Trong bối cảnh đó, việc thành phố Hải Phòng kịp thời chỉ đạo tăng cường kiểm tra, rà soát toàn diện các hệ thống quan trắc tự động nước thải, khí thải trên địa bàn là cần thiết.

Thành phố yêu cầu đánh giá độ chính xác của thiết bị, thực hiện quan trắc đối chứng tại các cơ sở có nguy cơ ô nhiễm cao; kiểm tra nhật ký vận hành, siết chặt quản lý tài khoản quản trị, niêm phong thiết bị, giám sát camera trong nhà trạm và kiểm tra thực địa hệ thống đường ống thải.

Việc kiểm soát đồng thời cả thiết bị kỹ thuật và quy trình vận hành cho thấy cách làm đúng hướng, tập trung vào những khâu dễ phát sinh sai phạm.

Tuy nhiên, xử lý vi phạm và tăng cường kiểm tra mới chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, thành phố cần xây dựng cơ chế giám sát mà ở đó, gian lận khó thực hiện, dễ bị phát hiện và phải trả giá đắt.

Điều này đòi hỏi không chỉ hoàn thiện quy định pháp lý mà còn phải nâng cao năng lực quản lý, tăng cường kiểm tra độc lập và ứng dụng công nghệ để giám sát theo thời gian thực. Không thể chỉ dựa vào ý thức tự giác của doanh nghiệp mà còn cần hệ thống kiểm soát đủ mạnh để bảo đảm tính minh bạch.

Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi thành phố Cảng đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh. Nghị quyết số 08-NQ/TU của Thành ủy xác định chuyển đổi xanh là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, với mục tiêu đến năm 2030 giảm phát thải khí nhà kính ít nhất 43,5% so với năm 2020, duy trì chỉ số xanh cấp tỉnh trong nhóm dẫn đầu cả nước và hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2045.

Đây là những mục tiêu lớn, thể hiện khát vọng phát triển bền vững, nhưng để đạt được mục tiêu này, dữ liệu môi trường phải chính xác và đáng tin cậy.

Không thể có chuyển đổi xanh thực chất nếu số liệu môi trường bị bóp méo. Không thể đánh giá đúng hiệu quả kiểm soát ô nhiễm nếu dữ liệu đầu vào không phản ánh đúng thực tế. Cũng không thể tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư, đối tác quốc tế nếu hệ thống giám sát còn tồn tại kẽ hở.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng cao, minh bạch môi trường không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là lợi thế phát triển.

Mục tiêu càng cao yêu cầu về minh bạch càng phải nghiêm ngặt. Đô thị công nghiệp hiện đại không chỉ phát triển nhanh mà còn phải phát triển dựa trên dữ liệu trung thực và có thể kiểm chứng.

Nếu để tồn tại tình trạng “số liệu một đằng, thực tế một nẻo”, mọi thành tựu xanh đều có nguy cơ bị phủ nhận. Vì vậy, giữ cho “mắt thần” môi trường luôn sáng là điều kiện tiên quyết để bảo đảm con đường tăng trưởng xanh được thực hiện bằng những kết quả thực chất, bền vững.

HẢI MINH