Lan tỏa 'mạch nguồn di sản' trong học đường
Trong bối cảnh triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, giáo dục di sản đang dần khẳng định vị thế là hướng tiếp cận giàu giá trị, góp phần làm mới cách dạy, cách học.
Đánh thức di sản trong “lớp học số”
Tại Hải Phòng, giáo dục di sản đang được đưa vào trường học đồng bộ và sáng tạo. Trong dòng chảy chuyển đổi số mạnh mẽ, khi công nghệ hiện diện trong từng lớp học, từng hoạt động giáo dục, việc gìn giữ và phát huy di sản cũng đứng trước những yêu cầu và cơ hội mới. Di sản không còn là những ký ức xa xôi mà được “đánh thức” bằng tư duy hiện đại, trở thành chất liệu để học sinh vừa khám phá cội nguồn, vừa phát triển năng lực số.
Ở bậc tiểu học, cách tiếp cận này được triển khai thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Tại Trường Tiểu học Đoàn Tùng và Trường Tiểu học Đức Xương, đầu tháng 2/2026, học sinh được tìm hiểu về “Hội thi pháo đất”, một nét văn hóa truyền thống của địa phương thông qua các nền tảng số. Quá trình này không chỉ giúp các em hiểu thêm về di sản mà còn rèn luyện kỹ năng tìm kiếm, xử lý thông tin, sử dụng Internet an toàn.
Ở cấp THPT, giáo dục di sản được khai thác ở chiều sâu cảm xúc và trải nghiệm. Chuyên đề “Mạch nguồn di sản” của Trường THPT Chuyên Nguyễn Trãi đầu tháng 2/2026 mang đến cho học sinh những trải nghiệm đáng nhớ khi được giao lưu với nghệ sĩ Nhà hát Chèo xứ Đông, tìm hiểu và thể hiện làn điệu “Về Côn Sơn Xuân nay”. Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa truyền thống như gói bánh chưng, tổ chức Hội chợ Xuân, trao học bổng hỗ trợ học sinh khó khăn cũng được lồng ghép, tạo nên không gian giáo dục giàu tính nhân văn.
Em Bùi Đức Anh, học sinh lớp chuyên Nga cho biết, chuyên đề mang lại cho em những cảm xúc đặc biệt. Từ chỗ chèo là loại hình nghệ thuật xa lạ, Đức Anh dần cảm nhận được vẻ đẹp và chiều sâu của nó khi được trực tiếp trải nghiệm. Không chỉ dừng lại ở kiến thức, chương trình còn giúp em hiểu di sản chính là “mạch nguồn” nuôi dưỡng tâm hồn, khơi dậy niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Từ bậc tiểu học đến THPT, từ lớp học tích hợp công nghệ đến sân khấu nghệ thuật truyền thống, giáo dục di sản đang từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại.
Hướng đi giáo dục hiện đại
Từ năm 1994, UNESCO triển khai Chương trình giáo dục di sản thế giới dành cho thanh, thiếu niên, khẳng định vai trò của thế hệ trẻ trong bảo tồn và phát huy di sản toàn cầu. Đến nay, cùng với sự đổi mới của giáo dục, cách tiếp cận này ngày càng được mở rộng và trở thành xu hướng tất yếu trong nhà trường.
Cuối tháng 1/2026, chuyên đề chuyên môn cấp thành phố “Kết nối di sản - Hội tụ tinh hoa” do Trường THCS Võ Thị Sáu phối hợp với Trường THCS Ngũ Phúc tổ chức tiếp tục là minh chứng rõ nét cho hướng đi này. Các nội dung được lựa chọn gắn với những giá trị văn hóa đặc trưng như quần đảo Cát Bà, Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, nghệ thuật múa rối nước, nghệ thuật chèo. Học sinh không chỉ tiếp cận tư liệu mà còn trực tiếp tham gia thiết kế sản phẩm số, dàn dựng hoạt cảnh, biểu diễn nghệ thuật dân gian, qua đó nâng cao khả năng sáng tạo và kỹ năng làm việc nhóm.
Theo cô giáo Lê Thị Lan Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Võ Thị Sáu, trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, nội dung Giáo dục địa phương giữ vai trò quan trọng giúp học sinh hiểu sâu sắc về nơi mình sinh sống. Dạy học không dừng ở truyền đạt kiến thức mà hướng tới tạo dựng trải nghiệm, qua đó hình thành phẩm chất, năng lực và nhân cách.
Ở góc độ quản lý, ông Đỗ Duy Hưng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng nhấn mạnh, trong bối cảnh không gian văn hóa - lịch sử ngày càng mở rộng, việc đổi mới phương pháp giảng dạy, đặc biệt là dạy học theo dự án, sẽ giúp học sinh tiếp cận di sản bằng tư duy hiện đại, liên ngành, liên vùng. Đây cũng là nền tảng để các em hình thành tình yêu quê hương, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm đối với việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.