Công khai thông tin phải để người dân thực sự tiếp cận, sử dụng được

Sáng 12/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Thành ủy, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng đánh giá việc sửa luật lần này không chỉ là sửa một đạo luật về thủ tục cung cấp thông tin mà là hoàn thiện nền tảng pháp lý cho quản trị công khai, minh bạch trong kỷ nguyên số, giữa bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và thông tin không chỉ tồn tại dưới dạng văn bản, hồ sơ, tài liệu giấy...

Để dự thảo chặt chẽ, hợp lý, khả thi hơn, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nêu lên 4 điểm bất cập và đề xuất sửa đổi.

Về nguyên tắc thực hiện quyền tiếp cận thông tin, dự thảo hiện quy định: “Việc cung cấp thông tin phải đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số; bảo đảm việc cung cấp thông tin kịp thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân”.

"Khác với một số ý kiến đại biểu Quốc hội lo ngại ứng dụng công nghệ thông tin có thể trở thành rào cản đối với người dân, tôi cho rằng cách quy định này mới dừng ở mức định hướng, thể hiện tinh thần đẩy mạnh,tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhưng chưa tạo ra nghĩa vụ pháp lý đủ rõ. Trong khi đó, nếu đã xác định xây dựng Nhà nước số thì công khai thông tin trên môi trường số phải được xem là phương thức chủ yếu, chứ không nên chỉ là phương thức khuyến khích", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phân tích.

Đại biểu Việt Nga đề nghị nghiên cứu sửa đổi theo hướng nhấn mạnh hơn trách nhiệm công khai trên môi trường số, ít nhất đối với các nhóm thông tin thuộc diện bắt buộc công khai.

Về các trường hợp thông tin công dân không được tiếp cận, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh đây là điều khoản rất quan trọng, liên quan trực tiếp đến ranh giới giữa bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và việc hạn chế quyền.

Dự thảo quy định: “Trường hợp pháp luật chưa quy định, căn cứ vào điều kiện thực tiễn, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm xem xét, quyết định việc cung cấp thông tin".

"Tôi băn khoăn với quy định này. Bởi khoản 4 điều 3 của chính dự thảo đã xác định rất rõviệc hạn chế quyền tiếp cận thông tin phải do luật định. Nếu luật chưa quy định mà lại giao cho người đứng đầu cơ quan xem xét, quyết định thì trên thực tế rất dễ dẫn đến tình trạng cơ quan vừa nắm giữ thông tin, vừa tự đánh giá, vừa tự quyết định có cung cấp hay không", đại biểu Việt Nga phân tích.

Cơ quan soạn thảo cần rà soát lại theo hướng thu hẹp tối đa không gian quyết định mang tính chủ quan của cơ quan có thông tin; trường hợp cần thiết thì phải có tiêu chí rõ hơn, cơ chế kiểm soát chặt hơn.

Về “thông tin thuộc bí mật công tác do cơ quan, đơn vị xác định theo quy định của pháp luật", đại biểu cho tằng khái niệm "bí mật công tác” hiện chưa thật rõ, chưa được quy định trong hệ thống pháp luật, rất dễ trở thành một “vùng xám” để mở rộng diện thông tin không cung cấp. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ, hoặc rà soát để tránh chồng lấn, trùng lặp, thậm chí mở rộng quá mức so với hệ thống pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.

Về chất lượng thông tin công khai, dự thảo đã mở rộng đáng kể danh mục thông tin phải công khai nhưng vấn đề hiện nay không chỉ là công khai cái gì mà còn là công khai như thế nào để người dân thực sự tiếp cận và sử dụng được. Đại biểu Việt Nga chỉ ra thực tế có tình trạng thông tin được đăng tải nhưng ở dạng khó tra cứu, khó trích xuất, khó tái sử dụng; nói cách khác là có công khai nhưng hiệu quả tiếp cận rất thấp. Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng gắn yêu cầu công khai với yêu cầu về chất lượng dữ liệu, nhất là trong môi trường số; cần hướng đến thông tin công khai phải dễ tìm kiếm, dễ truy cập, dễ khai thác, chứ không chỉ dừng ở việccó đăng tải.

Về thời hạn cung cấp thông tin, dự thảo quy định thời hạn cung cấp thông tin là 10 ngày làm việc, trường hợp cần thiết có thể gia hạn nhưng tối đa không quá 10 ngày làm việc. "Tôi cho rằng quy định này có thể phù hợp những trường hợp thông tin cần rà soát, tập hợp, xử lý phức tạp nhưng đối với thông tin đã có sẵn trên môi trường số, đã được số hóa, thì thời hạn như vậy là còn dài", đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đánh giá.

Đại biểu Việt Nga đề nghị nghiên cứu phân loại thời hạn cung cấp thông tin theo tính chất thông tin. Thông tin có sẵn, đã số hóa thì cần rút ngắn; thông tin phức tạp thì có thể giữ thời hạn như dự thảo để phù hợp hơn với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.

PV