Sốt xuất huyết có nguy cơ bùng phát thành dịch trên toàn cầu
Số ca sốt xuất huyết tăng nhanh trên toàn cầu, cùng nguy cơ bùng dịch cao do biến đổi khí hậu và hiện tượng El Niño, đặt ra thách thức lớn cho y tế trong năm 2026.
Sốt ca xuất huyết đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hiện tượng El Niño có thể khiến nguy cơ bùng phát dịch trong năm 2026 đạt mức cao kỷ lục.
Đây là bệnh do virus gây ra, lây sang người qua vết đốt của muỗi cái thuộc nhóm Aedes. Số ca mắc đã tăng mạnh từ khoảng 500.000 ca vào năm 2000 lên hơn 14 triệu ca trong năm 2024, với khoảng 10.000 ca tử vong.
Dù gây tác động lớn, sốt xuất huyết vẫn được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm “bệnh nhiệt đới bị lãng quên”, chủ yếu ảnh hưởng đến các nhóm dân cư nghèo và còn thiếu phương pháp điều trị hiệu quả. Căn bệnh với cơ chế virus phức tạp này tiếp tục là thách thức đối với giới khoa học trong việc tìm kiếm thuốc điều trị và vaccine.
Nguy cơ càng gia tăng khi khả năng xuất hiện El Niño trong năm 2026 được đánh giá cao, với xác suất khoảng 62% trong giai đoạn từ tháng 6 -b8 và có thể lên tới 80% vào mùa thu. Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature, các đợt El Niño thường đi kèm làn sóng bùng phát sốt xuất huyết tại những khu vực có muỗi Aedes lưu hành. Các đợt El Niño giai đoạn 2015 - 2016 và 2023 - 2024 được ước tính làm tăng thêm lần lượt 4,1 triệu và 9,6 triệu ca bệnh so với mức thông thường.
Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh Một sức khỏe tổ chức tại Lyon (Pháp), ông Jarbas Barbosa, Giám đốc Tổ chức Y tế Liên Mỹ, cảnh báo sốt xuất huyết không còn là bệnh nhiệt đới đơn thuần mà đã trở thành “chỉ báo toàn cầu” phản ánh tác động của biến đổi môi trường đối với y tế công cộng.
Trước tình hình này, nhiều sáng kiến hợp tác quốc tế đang được thúc đẩy. Kenya đã gia nhập Liên minh chống sốt xuất huyết cùng Thái Lan, Ấn Độ, Malaysia và Brazil nhằm đẩy nhanh nghiên cứu điều trị, với sự hỗ trợ khoảng 20 triệu euro từ Liên minh châu Âu.
Hiện có 13 phương pháp điều trị đang được nghiên cứu trên toàn cầu, từ giai đoạn tiền lâm sàng đến thử nghiệm lâm sàng. Tổ chức Sáng kiến Thuốc cho các bệnh bị lãng quên đang thúc đẩy hai hướng điều trị mới gồm kháng thể đơn dòng và thuốc kháng virus nhằm ứng phó với các ca bệnh nặng.
Trong lĩnh vực vaccine, Viện Butantan của Brazil đã được cấp phép lưu hành sản phẩm vào cuối năm 2025 với hiệu quả bảo vệ nhập viện đạt 80,5% trong ít nhất 5 năm. Vaccine Qdenga của Tập đoàn Takeda cũng đã được cấp phép tại châu Âu, dù chưa được chấp thuận tại Mỹ và chưa được bảo hiểm chi trả tại Pháp.
Song song, các nhà khoa học tại Viện Nghiên cứu Phát triển (Pháp) đang nghiên cứu hướng tiếp cận mới, tập trung vào các hợp chất trong nước bọt muỗi nhằm ngăn chặn quá trình lây nhiễm ngay từ da người.
Theo các chuyên gia, sốt xuất huyết có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe con người, động vật và môi trường, do đó việc kiểm soát dịch bệnh cần gắn với các biện pháp kiểm soát muỗi truyền virus.
Nhiều giải pháp thân thiện với môi trường đang được triển khai, trong đó có việc đưa vi khuẩn vào muỗi để làm gián đoạn khả năng truyền virus. Cách tiếp cận này hiện được áp dụng tại Brazil và Peru, với mục tiêu bảo vệ hơn 140 triệu người trong vòng 10 năm tới.