Doanh thu tăng, lợi nhuận đi đâu?

Trong danh sách đính kèm Công văn số 1927/CT-KTr ngày 31/3 của Cục Thuế về tăng cường quản lý thuế đối với các doanh nghiệp thua lỗ nhiều năm, lãi mỏng có 302 doanh nghiệp. Đây là những doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng trở lên nhưng lỗ liên tiếp trong hai năm 2023 và 2024, tại nhiều địa phương như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Ninh Bình, Đồng Nai…, trong đó cũng có doanh nghiệp do cơ quan thuế Hải Phòng quản lý.

Con số này không chỉ là một thống kê đơn thuần, mà đặt ra câu hỏi đáng suy nghĩ về bản chất lợi nhuận trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hiện nay.

Thực tế, việc một doanh nghiệp lỗ nhiều năm không phải là điều bất thường. Giai đoạn đầu tư lớn, chi phí khấu hao cao, hoặc chiến lược mở rộng thị trường có thể khiến lợi nhuận bị “nén” lại trong một khoảng thời gian nhất định.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là khi doanh thu vẫn tăng đều, quy mô sản xuất không ngừng mở rộng nhưng lợi nhuận lại duy trì ở mức rất thấp trong thời gian dài. Liệu lợi nhuận thực sự có đang được ghi nhận tương xứng với nơi phát sinh hoạt động sản xuất, kinh doanh hay không?

Điểm đáng chú ý trong đợt kiểm tra, giám sát lần này là cách tiếp cận của cơ quan thuế đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Nếu trước đây trọng tâm quản lý thường đặt vào kiểm tra kê khai, hóa đơn, chứng từ, thì nay việc phân tích bản chất giao dịch, đặc biệt là giao dịch liên kết, đang được tăng cường và làm sâu hơn.

Điều này cho thấy quản lý thuế không còn dừng ở việc doanh nghiệp khai báo gì, mà đi sâu vào dòng lợi nhuận thực sự được hình thành và phân bổ ra sao trong toàn bộ hoạt động.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nhiều doanh nghiệp hoạt động theo mô hình đa quốc gia nên việc phân bổ chi phí, doanh thu và lợi nhuận giữa các thị trường là điều bình thường. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp tạo ra giá trị tại một địa bàn cụ thể nhưng không ghi nhận lợi nhuận tương xứng, sẽ tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước.

Đây cũng là lý do khiến nhóm doanh nghiệp “doanh thu lớn, lợi nhuận mỏng” được đưa vào diện giám sát trọng điểm trên phạm vi cả nước.

Hải Phòng đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liên tiếp, với quy mô sản xuất ngày càng mở rộng. Quý I/2026, thành phố đạt mức tăng trưởng GRDP khoảng 11,21%. Sang quý II, thành phố phấn đấu tăng trưởng khoảng 13,54%, tạo áp lực lớn trong việc giữ vững đà tăng và bảo đảm phần đóng góp thực chất vào ngân sách tương xứng với quy mô tăng trưởng.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng về quy mô, mà là phần đóng góp thực chất vào ngân sách và nền kinh tế phải tương xứng với mức độ phát triển. Khi hoạt động sản xuất mở rộng nhanh, nhưng lợi nhuận không phản ánh đầy đủ, bức tranh tăng trưởng sẽ thiếu cơ sở để phản ánh đầy đủ chất lượng và hiệu quả.

Với một trung tâm công nghiệp lớn như Hải Phòng, việc theo dõi và nhận diện sớm những thay đổi trong cách quản lý thuế đối với doanh nghiệp là cần thiết, nhằm bảo đảm quá trình phát triển luôn đi kèm với tính minh bạch và bền vững.

Từ góc độ quản lý, việc siết chặt nhóm doanh nghiệp “lãi mỏng, lỗ kéo dài” không chỉ nhằm tăng thu ngân sách. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ quản lý dựa trên hồ sơ sang quản lý theo bản chất dòng tiền và giá trị thực. Khi đó, chênh lệch giữa doanh thu và lợi nhuận không chỉ là con số, mà trở thành dấu hiệu cần được phân tích, làm rõ khi cần thiết.

Cách tiếp cận này cũng góp phần củng cố môi trường cạnh tranh công bằng. Khi một doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, trong khi doanh nghiệp khác có thể "cấu trúc lại" lợi nhuận để giảm nghĩa vụ thuế sẽ dễ tạo ra sự lệch lạc trên thị trường. Vì vậy, tăng cường quản lý không nhằm gây khó khăn, mà để bảo đảm mọi doanh nghiệp cùng hoạt động trong khuôn khổ minh bạch, rõ ràng.

Thực tế tại Hải Phòng, sự phối hợp giữa các cơ quan như Thuế, Hải quan, Tài chính ngày càng chặt chẽ hơn, hướng tới mục tiêu không chỉ thu hút dự án đầu tư, mà còn theo dõi hiệu quả hoạt động sau đầu tư. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm tăng trưởng không chỉ nhanh, mà còn có chất lượng.

Ở góc độ doanh nghiệp, yêu cầu minh bạch tài chính ngày càng rõ nét. Khi các giao dịch liên kết được giám sát chặt chẽ, việc xây dựng hệ thống quản trị theo chuẩn mực quốc tế không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện cần để duy trì hoạt động ổn định.

Nhìn rộng hơn, việc đặt lại vấn đề với nhóm doanh nghiệp “doanh thu nghìn tỷ, lợi nhuận âm” cho thấy bước chuyển trong tư duy điều hành kinh tế. Tăng trưởng không chỉ được đo bằng quy mô, mà còn bằng chất lượng và hiệu quả. Do đó, việc bảo đảm giá trị tạo ra được ghi nhận đầy đủ là yêu cầu tất yếu.

HÀ KIÊN