Luật sư công - lá chắn pháp lý cho lợi ích công

Dự thảo thí điểm chế định luật sư công dự kiến trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ nhất đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Đây không chỉ là đề xuất một chính sách mới, mà còn xuất phát từ nhu cầu thực tế trong quá trình vận hành của bộ máy nhà nước.

Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, các quan hệ pháp lý mà Nhà nước tham gia ngày càng phức tạp, từ quản lý đất đai, giải quyết khiếu nại, tố cáo đến các hợp đồng đầu tư, thương mại quốc tế. Mỗi quyết định đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn. Khi xảy ra tranh chấp, nếu không có lực lượng đủ chuyên môn và bản lĩnh, lợi ích của Nhà nước có thể bị ảnh hưởng.

Số liệu cũng cho thấy áp lực ngày càng tăng. Theo Bộ Tư pháp, số vụ án hành chính năm 2024 tăng hơn 31% so với năm 2020. Tại Hải Phòng, năm 2025, tòa án hai cấp thụ lý 258 vụ án hành chính. Từ ngày 1/10/2025 đến 31/3/2026, đã giải quyết 50/167 vụ, đạt tỷ lệ khoảng 29,9%. Dù số vụ thụ lý và giải quyết có giảm so với cùng kỳ, nhưng tiến độ xử lý còn chậm, cho thấy những “điểm nghẽn” trong giải quyết các vụ việc liên quan đến khu vực công. Bên cạnh đó, nhiều dự án còn tồn đọng do vướng mắc pháp lý, gây lãng phí nguồn lực. Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng vụ việc, mà còn ở cách thức xử lý khi tranh chấp phát sinh.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng đội ngũ luật sư công trở thành yêu cầu tất yếu. Theo dự thảo, đây là những luật sư đủ điều kiện hành nghề, làm việc trong khu vực công, thực hiện tư vấn và đại diện pháp lý nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước. Phạm vi công việc tương tự luật sư hiện nay, nhưng tập trung phục vụ các cơ quan nhà nước, tổ chức trong hệ thống chính trị và doanh nghiệp nhà nước, cả trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, mô hình này không tách rời hệ thống hiện có, mà gắn với cơ quan nơi công tác, đồng thời tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp của luật sư. Điều này cho thấy nỗ lực bảo đảm tính chuyên nghiệp, đồng thời giữ sự thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Cốt lõi của chính sách không phải là thêm một chức danh, mà là tạo dựng cơ chế bảo vệ pháp lý chuyên nghiệp. Khi có luật sư công, Nhà nước có thể chủ động phòng ngừa rủi ro từ sớm, ngay trong quá trình đàm phán, ký kết và thực hiện các cam kết pháp lý.

Vì vậy, việc xây dựng đội ngũ luật sư công không chỉ là vấn đề tổ chức, mà còn là yêu cầu về chất lượng. Dự thảo đặt ra tiêu chuẩn cao hơn, đồng thời hướng tới thu hút nhân lực giỏi từ cả khu vực công và tư, nhằm đáp ứng các tranh chấp ngày càng phức tạp, nhất là ở tầm quốc tế.

Ở cấp địa phương, nhu cầu này cũng ngày càng rõ. Tại Hải Phòng, số vụ việc tăng qua các năm, cùng với nhiều vấn đề pháp lý phát sinh trong phát triển đô thị, thu hút đầu tư, xử lý dự án tồn đọng... Nếu thiếu lực lượng pháp lý đủ mạnh, việc bảo vệ lợi ích công sẽ gặp nhiều khó khăn. Do đó, luật sư công không chỉ là một mô hình mới, mà là thành phần cần thiết của nhà nước pháp quyền hiện đại, vừa tham gia giải quyết tranh chấp, vừa đóng vai trò “lá chắn pháp lý” bảo vệ lợi ích quốc gia.

Tuy nhiên, hiệu quả của chính sách chỉ được kiểm chứng khi đi vào thực tế. Với luật sư công, điều quan trọng không chỉ là thành lập lực lượng, mà là xây dựng cơ chế vận hành hiệu quả để đội ngũ này thực sự phát huy vai trò như kỳ vọng.

Đồng thời, để mô hình này phát huy hiệu quả, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa luật sư công với các cơ quan quản lý, thanh tra, kiểm tra và tư pháp. Việc đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng chuyên sâu, đặc biệt trong các lĩnh vực pháp lý quốc tế, cũng cần được chú trọng. Bên cạnh đó, cơ chế đánh giá, đãi ngộ phù hợp sẽ giúp thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao. Khi các yếu tố này được bảo đảm đồng bộ, luật sư công mới thực sự trở thành lực lượng nòng cốt, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước và bảo vệ vững chắc lợi ích công.

HẢI VÂN