Đền Bia - ngôi đền chữa bệnh thờ Đại danh y Tuệ Tĩnh

Từ di sản của "Vị Thánh thuốc Nam"

Cùng với đền Xưa - Văn miếu Mao Điền - chùa Giám, đền Bia là di tích quốc gia đặc biệt của huyện Cẩm Giàng cũ, nay thuộc xã Tuệ Tĩnh, thành phố Hải Phòng. Đây là nơi thờ Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh - người được phong là "Vị Thánh thuốc Nam", hay ông tổ của ngành y dược học Việt Nam.

Cách đền Bia chừng 1 km là đền Xưa, làng Nghĩa Phú (tên cũ là làng Xưa) quê hương Đại danh y, cũng là nơi thờ tự ông. Và cách đó khoảng 2 km là chùa Giám - nơi thiền sư tu tập và chữa bệnh cứu người.

Lễ hội truyền thống đền Bia diễn ra ngày 1/4 âm lịch hằng năm. Những ngày này đến đây, du khách không chỉ được đắm mình vào không gian tĩnh lặng, linh thiêng mà nếu có nhu cầu sẽ được các lương y tư vấn, thăm khám chữa bệnh, kê đơn, bốc thuốc.

Không có tài liệu nào ghi lại hoạt động khám chữa bệnh ở đây bắt đầu từ khi nào, song những người già quanh vùng cho biết đây là hoạt động có từ lâu đời, đời trước truyền cho đời sau. Làng Văn Thai (xã Cẩm Văn cũ), làng Nghĩa Phú (xã Cẩm Vũ cũ), người dân vùng chùa Giám... quanh đó cũng có nhiều người làm nghề bốc thuốc Nam, thuốc Bắc.

Hoạt động khám chữa bệnh ở đây tấp nập hơn vào dịp lễ hội, từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4 âm lịch, khi đó du khách đến tham quan, chiêm bái đền kết hợp khám bệnh. Ở những thời điểm khác trong năm, dù không đông đúc song vẫn luôn có bệnh nhân tìm đến, nhất là những người cao tuổi trong vùng.

Không chỉ là hoạt động thông thường, việc khám chữa bệnh đã làm nên một nét văn hóa đặc sắc, riêng có ở đền Bia.

Tại đền Bia hiện nay có Phòng Chẩn trị y học cổ truyền ở riêng trong một dãy nhà phục vụ hoạt động khám chữa bệnh, kê đơn, bốc thuốc, do lương y Nguyễn Văn Cảnh phụ trách. Vào thời điểm có đông bệnh nhân sẽ tăng cường thêm nhân lực để phục vụ nhân dân.

Theo chị Lê Thị Thoa, cán bộ Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc (đơn vị quản lý đền Bia), đền hiện có một khuôn viên là vườn thuốc Nam rộng 1.200m² để trồng cây dược liệu trên 9 ô thuốc, tương đương 9 nhóm bệnh theo quy định của ngành y tế. Đây còn là trường học thực địa của sinh viên y học, như Trường Cao đẳng Y dược Tuệ Tĩnh Hà Nội, Trường Cao đẳng Dược Trung ương Hải Dương, Trường Đại học Kỹ thuật y tế Hải Dương...

Nam dược trị nam nhân

Người dân đến đền Bia chủ yếu nhờ tư vấn, kê đơn, bốc thuốc liên quan đến bệnh về xương khớp, mất ngủ, kém ăn và hầu hết là người quanh vùng.

Dược liệu chủ yếu được trồng, chăm sóc trong khuôn viên đền Bia như cỏ tháp bút (mộc tặc), mã đề, hương nhu... nên người đến lấy thuốc luôn yên tâm về nguồn gốc. Không chỉ thế, người có bệnh cũng tự tin hơn khi đến ngôi đền thờ của Đại danh y từng sáng chế ra nhiều phương thuốc quý.

Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, sinh năm 1330 tại làng Nghĩa Phú (xã Tuệ Tĩnh ngày nay). Lên 6 tuổi, ông mồ côi cả cha lẫn mẹ, được sư cụ chùa Hải Triều (chùa Giám) nuôi ăn học. Năm 1357, ông thi đậu Hoàng Giáp.

Trước tình cảnh nhân dân đói khổ, bệnh tật, Tuệ Tĩnh không ra làm quan mà ở lại chùa nghiên cứu thuốc Nam chữa bệnh cứu người. Năm 1384, Tuệ Tĩnh được vua phái đi Trung Quốc, ông chữa khỏi bệnh cho hoàng hậu, được vua Minh thán phục nên bị giữ lại. Luôn nhớ về quê hương, trước khi qua đời ông đã di ngôn để tạc vào bia mộ mình dòng chữ “Ai về nước Nam cho tôi về với”.

Năm 1690, tiến sĩ Nguyễn Danh Nho người cùng làng đi sứ sang Trung Quốc tình cờ thấy mộ của Tuệ Tĩnh, tiến sĩ đã sao chép, tạc khắc bia đá mang về quê. Tương truyền, thuyền chở bia về đoạn đền Bia ngày nay thì bị đắm. Tại nơi đó, nhân dân lập nên đền thờ.

Chuyện kể, từ khi lập đền, người dân tin tưởng vào "Vị Thánh thuốc Nam" nên từ khắp nơi kéo về lấy thuốc, hái lá và xin nước ở đền Bia để uống cầu mong khỏi bệnh.

Bà Lê Thị Thoa cho biết thêm, hoạt động khám chữa bệnh tại đền Bia cũng nhằm trao truyền lại di sản của Đại danh y, khi ông không ra làm quan, về chùa đã dành khuôn viên làm nơi trồng cây dược liệu, biến nhà chùa thành y xá để chữa bệnh cho nhân dân. Đồng thời đây là hoạt động tiếp nối phương châm "Nam dược trị nam nhân" và trở thành nét đặc sắc, riêng có ở ngồi đền linh thiêng này.

TIẾN HUY