Án treo thành án tù vì 'ngựa quen đường cũ'
Không ít đối tượng đã lợi dụng án treo để coi thường pháp luật, buộc cơ quan chức năng phải áp dụng biện pháp nghiêm khắc hơn.
Vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách án treo
Điển hình là trường hợp Ngô Văn Phong (sinh năm 2007, trú tại xã Kiến Thụy). Đầu tháng 3 vừa qua, Tòa án Nhân dân khu vực 6 - Hải Phòng ban hành quyết định buộc Ngô Văn Phong phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo do vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách.
Trước đó, tại bản án hình sự sơ thẩm ngày 26/3/2025 của Tòa án Nhân dân huyện Kiến Thụy, Ngô Văn Phong bị tuyên phạt 16 tháng tù về tội gây rối trật tự công cộng, nhưng cho hưởng án treo, thời gian thử thách 32 tháng.
Trong thời gian chấp hành án tại cộng đồng, Ngô Văn Phong nhiều lần vi phạm nghĩa vụ, tự ý rời khỏi nơi cư trú, không chấp hành việc triệu tập của Cơ quan Thi hành án hình sự, Công an thành phố. Công an xã Kiến Thụy đã nhiều lần lập biên bản, nhắc nhở, nhưng bị án vẫn cố tình vắng mặt, không thực hiện nghĩa vụ theo quy định.
Cũng trong tháng 3/2026, tại phường Hưng Đạo, Đồng Xuân Hải (sinh năm 1990, ở tổ dân phố Tiểu Trà, phường Hưng Đạo), một đối tượng đang chấp hành án treo tại địa phương cũng liên tiếp vi phạm nghĩa vụ. Mặc dù được tạo điều kiện để sửa chữa sai lầm, Hải nhiều lần không có mặt theo giấy triệu tập, thể hiện thái độ coi thường pháp luật.
Trước hành vi này, Tòa án Nhân dân khu vực 6 - Hải Phòng đã ra quyết định buộc chấp hành hình phạt tù giam. Công an phường Hưng Đạo đã tổ chức áp giải đối tượng theo đúng quy định, bảo đảm an toàn, thể hiện sự kiên quyết trong công tác thi hành án.
Hai vụ việc nêu trên không phải là cá biệt, mà phản ánh một thực tế đáng lo ngại khi một bộ phận nhỏ người được hưởng án treo chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm pháp lý của mình, thậm chí coi đây là “cơ hội dễ dãi” để tiếp tục vi phạm. Những quyết định buộc thi hành án tù từ các vụ việc tại Hải Phòng khẳng định rõ, pháp luật luôn nghiêm minh, không có ngoại lệ. Đồng thời, nhắc nhở những trường hợp đang chấp hành án tại cộng đồng nâng cao ý thức, tuân thủ pháp luật và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định. Mọi hành vi vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Siết chặt “án treo” ngay từ khâu xét xử
Theo quy định của pháp luật, người được hưởng án treo phải tuân thủ nghiêm các nghĩa vụ trong thời gian thử thách như chấp hành sự quản lý, giáo dục của chính quyền địa phương, có mặt theo giấy triệu tập, không được tự ý rời khỏi nơi cư trú…
Vi phạm các nghĩa vụ này không chỉ là biểu hiện của ý thức pháp luật yếu kém mà còn là căn cứ để chuyển sang chấp hành hình phạt tù.
Trao đổi với phóng viên, luật sư Nguyễn Thị Thùy, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố nhấn mạnh, án treo là sự khoan hồng có điều kiện của pháp luật, chỉ áp dụng đối với những người phạm tội bị kết án không quá 3 năm, có nhân thân tốt, có khả năng tự cải tạo. Nếu trong thời gian thử thách mà cố tình vi phạm nghĩa vụ, thì việc buộc chấp hành án tù là tất yếu, nhằm bảo đảm tính răn đe và nghiêm minh của pháp luật.
Thực tiễn kiểm sát cho thấy một số trường hợp chưa nhận thức đầy đủ nghĩa vụ của mình khi được hưởng án treo, thậm chí có biểu hiện coi nhẹ việc chấp hành. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ tăng cường giám sát trong giai đoạn thi hành án mà còn phải siết chặt ngay từ khâu xem xét, quyết định cho hưởng án treo.
Theo đó, việc áp dụng án treo cần được cân nhắc toàn diện, thận trọng, đúng quy định pháp luật, đặc biệt là các yếu tố về nhân thân, hoàn cảnh, tính chất, mức độ hành vi phạm tội và khả năng tự cải tạo của bị cáo; tránh tình trạng áp dụng tràn lan hoặc chưa thật sự phù hợp, dẫn đến việc chính sách nhân văn bị lợi dụng.
Vai trò của chính quyền cơ sở và lực lượng công an trong quản lý, giáo dục người chấp hành án tại cộng đồng cần tiếp tục được phát huy. Việc kịp thời phát hiện, lập hồ sơ, đề nghị xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm là yếu tố quan trọng để giữ vững kỷ cương pháp luật.
Rõ ràng, sự khoan hồng chỉ phát huy giá trị khi đi kèm với kỷ luật, kỷ cương. Những quyết định buộc thi hành án tù đối với các trường hợp vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách không chỉ là biện pháp xử lý cá biệt, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về nguyên tắc thượng tôn pháp luật.