'Bẫy tri ân' nhắm vào người cao tuổi

Gần đây, tại nhiều địa phương ở Hải Phòng xuất hiện tình trạng nhiều cựu chiến binh được mời chụp ảnh kỷ niệm với giá lên tới 1,5 triệu đồng mỗi tấm. Thực tế, chi phí những bức ảnh này thấp hơn nhiều, nhưng vẫn có không ít người đồng ý. Ban đầu, người dân được mời chụp ảnh miễn phí để làm thẻ hội viên tại nhà văn hóa thôn. Sau đó, họ được giới thiệu thêm các sản phẩm như ảnh ghép quân phục, in trên gỗ, mica… với giá cao. Nhiều người quyết định ngay tại chỗ, chủ yếu vì muốn lưu giữ kỷ niệm hơn là cân nhắc chi phí.

Đây không phải là trường hợp cá biệt mà phản ánh thực tế người cao tuổi đang trở thành mục tiêu của nhiều hình thức trục lợi. Thời gian qua, tại Hải Phòng đã có nhiều vụ việc người cao tuổi bị lừa đảo với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Có người nhận cuộc gọi giả danh cơ quan công an yêu cầu chuyển tiền “phục vụ điều tra”. Ở nông thôn, tình trạng dụ dỗ mua thực phẩm chức năng, thuốc không rõ nguồn gốc với giá cao cũng khá phổ biến. Ngoài ra, các hình thức bán hàng đa cấp biến tướng, tổ chức hội thảo “chăm sóc sức khỏe”, “tăng cường sinh lực” cũng len lỏi về tận thôn, xã.

Điểm chung của các chiêu trò này là luôn thay đổi cách tiếp cận, đánh trúng tâm lý người cao tuổi. Khi hình thức giả danh cơ quan chức năng bị cảnh giác, các đối tượng chuyển sang bán hàng; khi đa cấp bị siết chặt, lại xuất hiện các chương trình “tri ân”, “khám bệnh miễn phí”, “tặng quà”, “chụp ảnh lưu niệm”… tổ chức ngay tại địa phương. Sau mỗi lần bị phát hiện, họ nhanh chóng biến tướng với cách làm mới, khiến nhiều người dù đã được cảnh báo vẫn dễ bị dẫn dắt.

Nguyên nhân trước hết đến từ yếu tố tâm lý. Nhiều người cao tuổi, đặc biệt là những người từng trải qua chiến tranh hoặc có nhiều năm công tác, luôn mong muốn được ghi nhận và lưu giữ kỷ niệm. Vì vậy, một tấm ảnh quân phục hay lời mời mang tính “tri ân” dễ tạo sự đồng thuận về cảm xúc. Khi cảm xúc chi phối, việc cân nhắc giá trị thực tế thường bị xem nhẹ.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận và kiểm chứng thông tin của người cao tuổi còn hạn chế. Không phải ai cũng có điều kiện tìm hiểu, so sánh giá cả trước khi quyết định, trong khi các đối tượng thường cung cấp thông tin một chiều có lợi cho họ.

Một nguyên nhân khác là tâm lý tin tưởng vào các hoạt động tổ chức ngay tại địa phương. Khi chương trình diễn ra ở nhà văn hóa thôn, có đông người tham gia, nhiều người cho rằng đó là hoạt động đáng tin cậy. Sự tin tưởng này nếu thiếu thận trọng rất dễ bị lợi dụng.

Ngoài ra, trong một số gia đình, việc trao đổi thông tin giữa các thế hệ còn hạn chế. Khi không tham khảo ý kiến con cháu, người cao tuổi phải tự quyết định trong khi thiếu thông tin cần thiết. Đây chính là kẽ hở để các đối tượng lợi dụng.

Từ thực tế trên cho thấy, vấn đề không chỉ nằm ở thủ đoạn lừa đảo mà còn liên quan đến nhận thức và cách ứng xử của mỗi người trước các dịch vụ mới. Nếu không nâng cao cảnh giác đồng bộ, các chiêu trò dù bị phát hiện vẫn sẽ tiếp tục biến tướng.

Để hạn chế tình trạng này, cần đẩy mạnh tuyên truyền theo hướng cụ thể, dễ hiểu và sát thực tế. Người cao tuổi nên thận trọng khi tham gia các dịch vụ liên quan đến tiền bạc, đặc biệt với những lời mời “miễn phí” nhưng có thể phát sinh chi phí. Việc tìm hiểu trước thông tin hoặc hỏi ý kiến người thân sẽ giúp giảm rủi ro.

Gia đình cũng giữ vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ, chia sẻ thông tin để người cao tuổi có thêm cơ sở đưa ra quyết định đúng đắn. Đồng thời, các đoàn thể tại cơ sở cần tăng cường nhắc nhở, cảnh báo hội viên.

Các cơ quan chức năng cần tiếp tục theo dõi, phát hiện và xử lý kịp thời các hoạt động có dấu hiệu trục lợi. Tuy nhiên, do nhiều giao dịch mang tính tự nguyện, việc phòng ngừa từ sớm vẫn là giải pháp quan trọng nhất.

Vì vậy, lý giải việc người cao tuổi vẫn dễ trở thành nạn nhân cần được nhìn nhận từ nhiều góc độ, đó là tâm lý, khả năng tiếp cận thông tin và sự gắn kết trong gia đình, cộng đồng. Khi những “khoảng trống” này được thu hẹp, cùng với việc nâng cao cảnh giác, các chiêu trò trục lợi, lừa đảo sẽ dần không còn đất sống.

NGỌC THANH